انتخاب گیاهان مناسب اقلیم، ستون اصلی موفقیت در محوطه سازی و باغ سازی در ایران است. بسیاری از پروژه های فضای سبز که در ظاهر زیبا اجرا می شوند، در مدت کوتاهی دچار افت کیفیت، زردی، خشکی یا هزینه های نگهداری سنگین می شوند. دلیل اصلی این اتفاق، انتخاب نادرست گیاهان بدون توجه به اقلیم، شرایط خاک، نور و منابع آب است.
در این مقاله، اصول انتخاب گیاهان برای اقلیم های مختلف ایران را به صورت کاملاً کاربردی و قابل اجرا بررسی می کنیم؛ به گونه ای که هم برای ویلا و باغ شخصی مفید باشد و هم برای پروژه های سازمانی، بانکی، هتل ها و فضاهای عمومی. این مطلب در ادامه مباحث «تحلیل سایت و اقلیم در پروژه های لنداسکیپ» است و در عمل به شما کمک می کند تصمیم های درست تری در طراحی و اجرای فضای سبز بگیرید.
اقلیم مجموعه ای از شرایط پایدار محیطی است که در طول سال ها شکل گرفته است؛ شامل دما، میزان بارندگی، رطوبت هوا، شدت تابش خورشید، بادهای غالب و اختلاف دمای شب و روز. گیاهان به طور طبیعی برای بقا در محدوده مشخصی از این شرایط تکامل یافته اند.
وقتی گیاهی خارج از محدوده اقلیمی مناسب خود کاشته می شود، حتی اگر در چند ماه اول ظاهر خوبی داشته باشد، به مرور دچار تنش، بیماری، رشد نامتعادل یا خشکیدگی می شود. به همین دلیل، در محوطه سازی حرفه ای، انتخاب گیاه بر اساس اقلیم یک اصل غیرقابل مذاکره است، نه یک توصیه اختیاری.
ایران از نظر اقلیمی تنوع بسیار بالایی دارد و نمی توان نسخه واحدی برای همه مناطق پیچید. به طور کاربردی، در طراحی محوطه سازی، اقلیم های ایران را می توان به چند گروه اصلی تقسیم کرد: اقلیم گرم و خشک، اقلیم گرم و مرطوب، اقلیم معتدل و مرطوب، اقلیم سرد و کوهستانی و اقلیم معتدل خشک.
هر کدام از این اقلیم ها، محدودیت های خاص خود را دارند و انتخاب گیاه باید دقیقاً در چارچوب همین محدودیت ها انجام شود، نه بر اساس تصاویر اینترنتی یا سلیقه صرف.
اقلیم گرم و خشک بخش بزرگی از ایران را شامل می شود؛ شهرهایی مانند تهران، کرج، اصفهان، یزد، قم، شیراز، کرمان و مشهد در این دسته قرار می گیرند. در این مناطق، کمبود آب، تابش شدید خورشید، تبخیر بالا و اختلاف دمای شب و روز مهم ترین چالش ها هستند.
در این اقلیم، اولویت با گیاهانی است که مصرف آب پایین، مقاومت به گرما و ریشه های عمیق دارند. در لایه درختی، گونه هایی مانند سرو شیراز، سرو نقره ای، کاج تهران، کاج بروسیا، زیتون، اقاقیا، توت غیرمثمر، زبان گنجشک مقاوم و پسته زینتی عملکرد بسیار خوبی دارند و در بازار ایران به راحتی یافت می شوند.
در لایه درختچه ای، گیاهانی مثل زرشک زینتی، ترون، مورد، شمشاد مقاوم، خرزهره، رزماری، لاوندر، درمنه، یوکا و آگاو انتخاب های کم دردسر و اقتصادی هستند. این گیاهان هم با اقلیم سازگارند و هم نیاز به نگهداری پیچیده ندارند.
برای پوشش سطح و فضای سبز کوتاه، استفاده از چمن باید با احتیاط انجام شود. در اقلیم گرم و خشک، چمن های مقاوم مانند چمن برمودا، چمن آفریقایی و در برخی مناطق چمن پاسپالم گزینه های مناسب تری نسبت به چمن های سردسیری هستند. در بسیاری از پروژه های حرفه ای، به جای چمن وسیع، از پوشش های جایگزین مانند سنگریزه تزئینی، مالچ معدنی، ساکولنت ها و گیاهان پوششی کم آب بر استفاده می شود تا هزینه نگهداری کنترل شود.
اقلیم گرم و مرطوب بیشتر در جنوب ایران و مناطق ساحلی دیده می شود. رطوبت بالا، گرمای شدید و در برخی مناطق شوری هوا، انتخاب گیاه را محدود می کند.
در این اقلیم، گیاهانی که تحمل رطوبت، گرما و بیماری های قارچی دارند مناسب تر هستند. در لایه درختی، نخل های زینتی مختلف، کنوکارپوس، کهور، کنار، فیکوس بنجامین فضای باز و اکالیپتوس (در شرایط کنترل شده) استفاده می شود.
در لایه درختچه ای، ختمی، یاس زرد، یاس رازقی، ایزوفیا، شمشاد مقاوم به رطوبت و لانتانا انتخاب های رایجی هستند. گیاهان پوششی مانند پیچ امین الدوله، نیلوفر زمینی و برخی گونه های علفی گرمسیری نیز در این اقلیم عملکرد خوبی دارند.
در مورد چمن، چمن های گرمسیری مانند برمودا و پاسپالم نسبت به رطوبت و گرما مقاوم تر هستند و نسبت به چمن های سردسیری دوام بالاتری دارند.
اقلیم معتدل و مرطوب شمال ایران یکی از بهترین اقلیم ها برای تنوع گیاهی است، اما همین تنوع می تواند باعث انتخاب های اشتباه شود. بارندگی بالا، رطوبت زیاد و خاک حاصلخیز شرایط رشد عالی ایجاد می کند، اما اگر زهکشی درست نباشد، پوسیدگی ریشه به سرعت اتفاق می افتد.
در لایه درختی، گونه هایی مانند افرا، توسکا، ممرز، راش، بید، نارون و چنار در این اقلیم بسیار موفق هستند. درختان زینتی مانند ماگنولیا و گیلاس زینتی نیز در بسیاری از مناطق شمالی به خوبی رشد می کنند.
در لایه درختچه ای، ادریسی، کاملیا، ناندینا، برگ بو، شمشاد، آزالیا و یاس ها انتخاب های بسیار مناسبی هستند. برای پوشش سطح، سرخس ها، پیچک ها، گیاهان سایه دوست و چمن های سردسیری مثل چمن فستوکا و چمن لولیوم عملکرد خوبی دارند.
در این اقلیم، کنترل رطوبت خاک و فاصله کاشت اهمیت زیادی دارد تا گیاهان دچار بیماری های قارچی نشوند.
اقلیم سرد و کوهستانی شامل شهرهایی مانند همدان، زنجان، کردستان، اردبیل و بخش هایی از آذربایجان است. زمستان های سرد، یخبندان و بادهای سرد مهم ترین محدودیت این اقلیم هستند.
در این مناطق، مقاومت به سرما معیار اصلی انتخاب گیاه است. در لایه درختی، کاج ها، سروهای مقاوم، افراهای سردسیری، زبان گنجشک، زالزالک، سیب و گلابی بهترین عملکرد را دارند.
در لایه درختچه ای، زرشک، رزهای مقاوم، شمشاد مقاوم، یاس زرد و در برخی مناطق ترون استفاده می شود. برای پوشش سطح، چمن های سردسیری مقاوم به سرما و گیاهان پوششی کم ارتفاع انتخاب مناسبی هستند، البته با در نظر گرفتن دوره خواب زمستانی.
انتخاب گیاه فقط به اقلیم محدود نمی شود. کاربری پروژه نقش تعیین کننده ای در تصمیم نهایی دارد. گیاهی که برای باغ شخصی مناسب است، ممکن است برای بانک یا ساختمان اداری در همان اقلیم، انتخاب اشتباهی باشد.
در پروژه های سازمانی و بانکی، گیاهان کم نگهداری، با فرم منظم، رشد کنترل شده و ظاهر رسمی اولویت دارند. در هتل ها و فضاهای گردشگری، تنوع گیاهی، رنگ، بافت و تجربه حسی اهمیت بیشتری پیدا می کند. در ویلاهای شخصی، می توان بین زیبایی، کاربرد و سلیقه تعادل ایجاد کرد، البته بدون نادیده گرفتن اقلیم.
| اقلیم | شهرهای شاخص | درختان مناسب | درختچه ها و بوته ها | گیاهان پوششی و علفی | چمن مناسب | نکته کلیدی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| گرم و خشک | تهران، اصفهان، یزد، قم، کرمان، مشهد، شیراز | زیتون، سرو شیراز، کاج تهران، کاج بروسیا، اقاقیا، توت غیر مثمر، سنجد، کهور ایرانی، گز | زرشک زینتی، خرزهره، مورد، یاس زرد، رزماری، لاوندر، اسپیره مقاوم، یوکا، پیتوسپوروم | درمنه، ناز یخی، ناز آفتابی، سدوم، فستوکا نقره ای، علف پامپاس مقاوم | برمودا، پاسپالم (محدود) | کم آب بر، مقاوم به گرما و تابش شدید |
| معتدل و نیمه مرطوب | کرج، قزوین، زنجان، همدان، شمال تهران | افرا، نارون، چنار، زبان گنجشک، بید مجنون، اقاقیا، توت، سیب زینتی | شمشاد، ترون، یاس هلندی، رز بوته ای، رز رونده، اسپیره، فوتینیا | علف های زینتی، نعنای زینتی، شمعدانی، پیچ امین الدوله | فستوکا، لولیوم، بلوگرس | تعادل بین زیبایی و هزینه نگهداری |
| معتدل و مرطوب (خزری) | رشت، انزلی، ساری، نوشهر، رامسر | بید، توسکا، افرا، انجیلی، ممرز، نارون، همیشه سبزهای رطوبت دوست | کاملیا، آزالیا، ادریسی، شمشاد، ناندینا، یاس، هورتنسیا | سرخس ها، خزه ها، پیچک، برگ بو، گیاهان سایه دوست | چمن های سردسیری متراکم | نیاز به هرس و مدیریت رشد بالا |
| سرد و کوهستانی | اردبیل، سنندج، شهرکرد، تبریز | کاج، صنوبر، سرو کوهی، زبان گنجشک، زالزالک، سیب وحشی | زرشک، رز مقاوم، سماق، یاس کوهی، اسپیره سردسیری | گیاهان چندساله سردسیری، علف های کوهستانی | چمن سردسیری مقاوم به سرما | تحمل یخبندان و باد سرد |
| گرم و مرطوب جنوبی | اهواز، بندرعباس، بوشهر، چابهار | نخل خرما، نخل زینتی، کنار، اکالیپتوس، کهور، انجیر معابد | هیبیسکوس، خرزهره، یاس گرمسیری، لانتانا، پلومریا | علف های گرمسیری مقاوم، نازها، گیاهان برگ پهن | برمودا، زویسیا | مقاوم به گرما، رطوبت و شوری هوا |
جمع بندی
انتخاب گیاهان برای اقلیم های ایران، تصمیمی علمی و فنی است، نه سلیقه ای. هرچه این انتخاب آگاهانه تر انجام شود، فضای سبز پایدارتر، هزینه نگهداری کمتر و رضایت کارفرما بیشتر خواهد بود. در محوطه سازی حرفه ای، گیاهان عناصر زنده ای هستند که هویت فضا را می سازند و اگر درست انتخاب نشوند، کل پروژه را تحت تاثیر قرار می دهند.
برای دریافت خدمات محوطه سازی با ما تماس بگیرید. ۰۹۲۲۴۱۸۳۱۳۷
زیرا گیاهانی که با اقلیم منطقه سازگار نباشند، دچار تنش، بیماری یا خشکیدگی می شوند و هزینه نگهداری و جایگزینی را به شدت افزایش می دهند. انتخاب گیاه مناسب اقلیم باعث پایداری فضای سبز و کاهش هزینه های بلندمدت می شود.
خیر. تنوع اقلیمی ایران بسیار بالاست و گیاهی که در شمال کشور عملکرد خوبی دارد، ممکن است در مناطق گرم و خشک کاملاً ناموفق باشد. هر پروژه باید بر اساس اقلیم همان منطقه طراحی شود.
در اقلیم گرم و خشک، چمن های گرمسیری مانند برمودا و پاسپالم نسبت به چمن های سردسیری دوام بیشتری دارند و مصرف آب کمتری دارند. با این حال، در بسیاری از پروژه های حرفه ای، استفاده محدود از چمن توصیه می شود.
بسیاری از گیاهان وارداتی فقط در شرایط خاص یا با هزینه نگهداری بالا دوام می آورند. در طراحی حرفه ای، اولویت با گیاهانی است که در بازار ایران موجود بوده و تجربه موفق اجرا در اقلیم مورد نظر دارند.
در پروژه های سازمانی، گیاهان کم نگهداری، رسمی و با رشد کنترل شده اولویت دارند، اما در ویلاها می توان تنوع بیشتری ایجاد کرد، البته همچنان با رعایت اقلیم و شرایط محیطی.
بله. حتی اگر اقلیم مناسب باشد، خاک نامناسب می تواند باعث ضعف رشد یا از بین رفتن گیاه شود. به همین دلیل، تحلیل خاک مکمل بررسی اقلیم است.
فقط در شرایط خاص و با سیستم آبیاری، سایه و نگهداری دقیق. در اغلب پروژه ها این کار توصیه نمی شود، زیرا هزینه و ریسک شکست بالایی دارد.
منبع
این مقاله با بهره گیری از مفاهیم علمی مرتبط با اقلیم و پوشش گیاهی ارائه شده در صفحه Climate Classification از ویکی پدیای انگلیسی تدوین شده است.
ما در گلخانه ایران، علاوه بر خدمات مختلف، دوره های آموزشی متنوعی برای دوستداران جهان هستی برگزار می کنیم.
استفاده از مطالب این سایت فقط برای مقاصد غیرتجاری و با ذکر منبع بلامانع است. کلیه حقوق این سایت متعلق به گلخانه ایران میباشد. طراحی سایت آکسایا
