سوالات متداول هرس درختان و پاسخ آن ها

هدف اصلی ایجاد تعادل بین رشد رویشی (شاخ و برگ) و رشد زایشی (میوه و گل)، ورود نور کافی به تاج درخت و تهویه مناسب هوا برای جلوگیری از بیماری‌ها است.

اواخر زمستان، زمانی که خطر سرمای شدید و یخبندان برطرف شده اما درخت هنوز بیدار نشده و در خواب زمستانه است، بهترین زمان محسوب می‌شود.

خیر، هرس پاییزی توصیه نمی‌شود زیرا زخم‌های ایجاد شده قبل از شروع سرمای زمستان ترمیم نمی‌شوند و درخت مستعد سرمازدگی و بیماری می‌شود.

هرس سبز در طول فصل رشد (بهار و تابستان) انجام می‌شود و هدف آن حذف پاجوش‌ها، نره‌جوش‌ها و شاخه‌های مزاحمی است که انرژی درخت را هدر می‌دهند.

هرس فرم‌دهی در سال‌های اولیه کاشت برای ایجاد اسکلت و ساختار قوی درخت انجام می‌شود، در حالی که هرس باردهی در درختان بالغ برای تنظیم مقدار و کیفیت محصول صورت می‌گیرد.

پاجوش‌ها شاخه‌هایی هستند که از ریشه یا طوقه درخت (پایین‌تر از محل پیوند) رشد می‌کنند. آن‌ها انرژی درخت را می‌گیرند و باید به محض مشاهده از ته قطع شوند.

شاخه‌هایی با رشد عمودی، سریع و بسیار قوی که معمولا در مرکز تاج درخت می‌رویند و باردهی ندارند. این شاخه‌ها باید در هرس سبز یا زمستانه حذف شوند.

خیر، هرس شدید معمولا باعث تحریک رشد رویشی و تولید شاخه‌های چوب‌پنبه‌ای می‌شود و باردهی را در سال‌های بعد به شدت کاهش می‌دهد.

در مناطق سردسیر بهتر است هرس را به تعویق انداخته و در اواخر اسفند یا حتی اوایل فروردین، قبل از تورم جوانه‌ها انجام دهید.

در مناطق گرمسیر که زمستان‌های ملایمی دارند، می‌توان هرس را از اواسط دی ماه تا اواخر بهمن ماه انجام داد.

شاخه اصلی و مرکزی درخت است که بالاتر از بقیه شاخه‌ها رشد می‌کند و در هرس فرم‌های خاصی مانند محور مرکزی، اسکلت اصلی درخت را تشکیل می‌دهد.

قطع قسمتی از انتهای یک شاخه را سربرداری می‌گویند که باعث بیدار شدن جوانه‌های جانبی زیر محل برش و متراکم شدن شاخ و برگ می‌شود.

حذف کامل یک شاخه از محل اتصال آن به تنه یا شاخه مادری را تنک کردن می‌گویند که باعث ورود نور و هوای بیشتر به داخل تاج درخت می‌شود.

بله، بلافاصله پس از کاشت نهال، معمولا سربرداری اولیه در ارتفاع حدود $۸۰$۸۰ تا $۱۰۰$۱۰۰ سانتی‌متری انجام می‌شود تا شاخه‌های جانبی برای فرم‌دهی تحریک شوند.

بهترین زاویه برای شاخه‌های بارده و مقاوم در برابر شکستگی، زاویه‌ای بین $۴۵$۴۵ تا $۶۰$۶۰ درجه نسبت به تنه اصلی است.

به هیچ وجه. هرس در دمای زیر صفر باعث یخ‌زدگی بافت‌های محل برش شده و آسیب جدی به درخت وارد می‌کند.

خیر، هرس درختان رها شده باید طی ۲ تا ۳ سال و به صورت تدریجی انجام شود تا درخت دچار شوک نشود.

شاخه‌هایی که روی هم ساییده می‌شوند باعث ایجاد زخم در پوست درخت شده و راه را برای ورود آفات و بیماری‌های قارچی باز می‌کنند.

خیر، هر درخت بر اساس نوع میوه (دانه‌دار، هسته‌دار، خشکباری) و محل تشکیل جوانه‌های گل، روش و شدت هرس کاملا متفاوتی دارد.

هرس اصولی با کاهش تعداد جوانه‌های بارده، باعث می‌شود درخت انرژی خود را صرف میوه‌های باقی‌مانده کند که نتیجه آن تولید میوه‌های درشت‌تر و باکیفیت‌تر است.

هرس بهداشتی شامل حذف شاخه‌های خشک، شکسته، بیمار و آفت‌زده در هر زمان از سال است تا از گسترش آلودگی جلوگیری شود.

هرس منظم و علمی یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای جلوگیری از پدیده سال‌آوری (یک سال پربار و یک سال کم‌بار) و ایجاد باردهی یکنواخت است.

این شاخه‌ها مانع رسیدن نور خورشید به مرکز درخت می‌شوند و تهویه هوا را مختل می‌کنند، بنابراین حذف آن‌ها برای سلامت درخت ضروری است.

بله، شاخه‌های قطور باید در ۳ مرحله بریده شوند تا از پاره شدن پوست تنه اصلی هنگام افتادن شاخه جلوگیری شود.

هرس ریشه معمولا هنگام جابجایی نهال، برای کنترل رشد بیش از حد درختان و یا در تکنیک‌های خاصی مانند بونسای انجام می‌شود و در باغداری تجاری کمتر رایج است.

هرس به طور مستقیم زمان گلدهی را تغییر نمی‌دهد، اما درختان هرس نشده به دلیل ضعف ممکن است زودتر یا با کیفیت پایین‌تری گل بدهند.

جوانه‌های زایشی (گل) معمولا تپل‌تر، گردتر و بزرگ‌تر هستند، در حالی که جوانه‌های رویشی (برگ) نوک‌تیزتر، کشیده‌تر و کوچک‌تر می‌باشند.

درختان همیشه سبز مانند کاج و سرو دوره خواب واقعی ندارند، هرس آن‌ها معمولا سبک است و بیشتر برای فرم‌دهی یا حذف شاخه‌های خشک در اواخر زمستان یا اوایل بهار انجام می‌شود.

بله، رطوبت باران می‌تواند باعث نفوذ قارچ‌ها و باکتری‌ها به داخل زخم‌های تازه هرس شود. بهتر است هرس در روزهای آفتابی و خشک انجام گیرد.

با انجام هرس اصولی و باز شدن تاج درخت، نور آفتاب که یک ضدعفونی‌کننده طبیعی است به خوبی به داخل تاج می‌تابد و محیط برای رشد قارچ‌ها و آفات نامساعد می‌شود، در نتیجه نیاز به سمپاشی کاهش می‌یابد.

بهترین زاویه برش، زاویه ۴۵ درجه است. این شیب باعث می‌شود آب باران یا شبنم روی سطح مقطع نماند و خطر پوسیدگی کاهش یابد.

برش باید حدود ۰.۵ تا ۱ سانتی‌متر بالاتر از جوانه زده شود. برش خیلی نزدیک باعث خشک شدن جوانه و برش خیلی دور باعث ایجاد زائده و پوسیدگی می‌شود.

قیچی بای‌پس دارای دو تیغه است که از کنار هم رد می‌شوند و برای شاخه‌های زنده و سبز عالی هستند. قیچی سندانی یک تیغه دارد که روی یک سطح صاف فرود می‌آید و بیشتر برای شاخه‌های خشک کاربرد دارد.

قیچی‌های باغبانی معمولی برای شاخه‌هایی تا قطر $۱.۵$۱.۵ تا $۲$۲ سانتی‌متر مناسبند. برای شاخه‌هایی با قطر $۲$۲ تا $۴$۴ سانتی‌متر حتما باید از قیچی دسته‌بلند استفاده کنید تا بافت شاخه له نشود.

ابزار کند باعث له شدن پوست و بافت شاخه می‌شود. این زخم‌های ناصاف دیرتر ترمیم می‌شوند و راه نفوذ عالی برای قارچ‌ها و باکتری‌ها هستند.

استفاده از الکل $۷۰$۷۰ درصد یا محلول وایتکس (یک قسمت وایتکس و $۹$۹ قسمت آب) برای اسپری کردن روی تیغه‌ها پس از هرس هر درخت بهترین روش است.

بیماری‌های خطرناکی مانند شانکر باکتریایی، گال طوقه و ویروس‌ها به راحتی از طریق شیره گیاهی آلوده روی تیغه قیچی، از درختی به درخت دیگر منتقل می‌شوند.

خمیری حاوی ترکیبات قارچ‌کش است که برای پانسمان و پوشاندن محل برش‌های بزرگ استفاده می‌شود تا از ورود رطوبت و عوامل بیماری‌زا جلوگیری کند.

معمولا برای برش‌هایی با قطر بیش از ۲ تا ۳ سانتی‌متر استفاده از چسب باغبانی کاملا ضروری است و برش‌های کوچک‌تر خودبه‌خود ترمیم می‌شوند.

خیر، رنگ‌های روغنی و شیمیایی به بافت زنده درخت آسیب می‌زنند. تنها می‌توان از رنگ‌های پلاستیک پایه آب که با کمی قارچ‌کش مخلوط شده باشند به عنوان جایگزین موقت استفاده کرد.

شیب برش باید همیشه در جهت مخالف جوانه باشد تا آبی که از روی سطح مقطع سر می‌خورد، روی جوانه نریزد و باعث یخ‌زدگی یا پوسیدگی آن نشود.

دندانه‌های اره باغبانی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که در مسیر کشیدن (به سمت عقب) برش را انجام می‌دهند تا در فضای تنگ بین شاخه‌ها کنترل بهتری داشته باشید و به درخت آسیب نرسد.

فقط برای حذف شاخه‌های بسیار قطور اصلی یا قطع کامل درخت. اره برقی برای هرس‌های ظریف مناسب نیست زیرا لبه‌های برش را زخمی و ناصاف می‌کند.

شیره و صمغ باعث کندی و چسبندگی ابزار می‌شوند. می‌توانید از حلال‌هایی مانند نفت، الکل صنعتی یا اسپری‌های مخصوص تمیزکننده ابزار باغبانی استفاده کنید.

بله، بهترین زمان پانسمان دقیقا دقایقی پس از برش است، قبل از آنکه سطح زخم خشک شود یا در معرض اسپور قارچ‌های معلق در هوا قرار گیرد.

هرگز آن‌ها را در باغ رها نکنید. شاخه‌های بریده شده محل تجمع و زمستان‌گذرانی آفات (مثل سوسک پوست‌خوار) هستند و باید سریعا از باغ خارج شده یا وارد دستگاه خردکن (چیپر) شوند.

فقط در صورتی که شاخه‌ها آلوده به بیماری‌های خطرناک و غیرقابل درمان (مثل آتشک) باشند باید سوزانده شوند. در غیر این صورت، تبدیل آن‌ها به مالچ چوب بهترین کار است.

وایتکس (سدیم هیپوکلریت) خاصیت خورندگی بالایی دارد و می‌تواند باعث زنگ‌زدگی سریع تیغه‌های فلزی قیچی و اره شود، بنابراین پس از استفاده باید تیغه‌ها شسته و خشک شوند.

پس از پایان کار، تیغه‌ها را کاملا تمیز و خشک کنید و با چند قطره روغن چرخ یا اسپری‌های روان‌کننده، سطح فلزی آن‌ها را چرب کنید.

ابتدا یک برش کوچک زیر شاخه، سپس برش اصلی از بالا و با فاصله از تنه، و در نهایت بریدن زائده باقی‌مانده. این کار از پاره شدن پوست تنه جلوگیری می‌کند.

به هیچ وجه. این ترکیبات خود منبع آلودگی، باکتری و قارچ هستند و باعث پوسیدگی سریع محل برش و تنه درخت می‌شوند.

برای هرس شاخه‌هایی که در ارتفاع بلندی (مثلا $۲$۲ تا $۴$۴ متر) قرار دارند استفاده می‌شود تا نیازی به استفاده از نردبان و خطرات سقوط نباشد.

بله، خمیر بردو یک قارچ‌کش و باکتری‌کش بسیار قوی است و مالیدن آن روی زخم‌های بزرگ پس از هرس، یکی از بهترین روش‌های محافظتی محسوب می‌شود.

بله، رنگ‌آمیزی تنه درختان با رنگ سفید محافظ (کائولین) از سطح خاک تا اولین انشعاب، برای جلوگیری از آفتاب‌سوختگی زمستانه و ترک‌خوردگی تنه بسیار توصیه می‌شود.

باید سریعا لبه‌های پاره شده را با یک چاقوی تیز باغبانی (پیوندزنی) صاف کنید تا شکل بیضی به خود بگیرد و سپس روی کل قسمت لخت شده را با چسب باغبانی بپوشانید.

درختان دانه‌دار روی شاخه‌های مسن‌تر (میخچه و اسپور) بار می‌دهند و نیاز به هرس سبک‌تری دارند، اما درختان هسته‌دار معمولا روی شاخه‌های یک‌ساله بار می‌دهند و برای تولید شاخه‌های جدید به هرس شدیدتر و سالانه نیاز دارند.

این قانون طلایی می‌گوید در هر نوبت هرس، نباید بیش از ۱/۳ (یک سوم) از حجم کل شاخ و برگ یا طول یک شاخه را حذف کنید، زیرا باعث شوک شدید به درخت می‌شود.

برای جلوگیری از استرس و مرگ درخت، هرگز نباید بیش از ۲۰ تا ۲۵ درصد از کل تاج درخت را در یک سال حذف کنید.

این فرم که مرکز تاج در آن باز است تا نور خورشید به خوبی نفوذ کند، برای اکثر درختان هسته‌دار مانند هلو، شلیل، زردآلو و بادام بهترین گزینه است.

این فرم که یک تنه اصلی و پیشاهنگ دارد، بیشتر برای درختان دانه‌دار مانند سیب و گلابی و همچنین گیلاس استفاده می‌شود.

سربرداری شدید تنه اصلی باعث از بین رفتن ساختار درخت، تولید انبوهی از شاخه‌های ضعیف (نره‌جوش)، افزایش خطر پوسیدگی تنه و کاهش شدید عمر درخت می‌شود.

شاخه‌های بسیار کوتاه و چروکیده‌ای هستند که جوانه‌های گل و میوه روی آن‌ها تشکیل می‌شود. هنگام هرس سیب و گلابی باید مراقب باشید که این شاخه‌های ارزشمند قطع نشوند.

بله، هلو روی چوب‌های سال قبل میوه می‌دهد. بنابراین هرس سالانه و نسبتا شدید برای تحریک درخت به تولید شاخه‌های جدید و بارده در سال آینده کاملا ضروری است.

به دلیل حساسیت این درختان به بیماری‌های قارچی و باکتریایی (مانند شانکر و صمغ‌زدگی)، بهتر است هرس آن‌ها در اواخر تابستان یا اوایل پاییز (قبل از شروع بارندگی) و یا اواخر اسفند در روزهای خشک انجام شود.

زخم‌های هرس زردآلو در هوای سرد و مرطوب به شدت مستعد ابتلا به بیماری فتیله کرباسی و شانکر باکتریایی هستند که می‌تواند درخت را خشک کند.

سیخک‌ها شاخه‌های بارده و کوتاهی در گیلاس هستند که می‌توانند تا ۱۰ سال میوه تولید کنند، بنابراین در هرس گیلاس باید این سیخک‌ها با دقت حفظ شوند.

شلیل در واقع نوعی هلو با پوست صاف است، بنابراین اصول هرس، فرم‌دهی و شدت هرس آن کاملا مشابه درخت هلو می‌باشد.

هر شاخه‌ای که به سمت داخل تاج رشد کرده یا با شاخه دیگری ساییدگی دارد باید کاملا از ته (مماس با یقه شاخه) قطع شود تا تهویه هوا بهبود یابد.

لزوما خیر. قطع شاخه‌های بسیار قطور زخم بزرگی ایجاد می‌کند که به سختی ترمیم می‌شود. بهتر است هرس به صورت تدریجی و روی شاخه‌های نازک‌تر انجام شود.

خروج صمغ معمولا نشانه استرس، آلودگی قارچی/باکتریایی از طریق ابزار آلوده، یا هرس در زمان نامناسب (رطوبت بالا) است.

با حذف شاخه‌های اضافی، نور کافی به میوه‌های داخل تاج می‌رسد که باعث رنگ‌گیری بهتر، درشت شدن میوه و کاهش بیماری‌های قارچی مانند لکه سیاه سیب می‌شود.

در شاخه‌های یک‌ساله هلو، معمولا در هر گره سه جوانه وجود دارد؛ دو جوانه کناری گرد و تپل (جوانه گل) و یک جوانه وسطی کشیده و نوک‌تیز (جوانه برگ/رویشی) هستند.

گلابی تمایل به رشد عمودی دارد. برای باردهی بهتر، باید با هرس یا استفاده از وزنه‌های کوچک، شاخه‌ها را به زاویه حدود $۶۰$۶۰ درجه نسبت به تنه باز کرد.

به ندرت. هرس ریشه گاهی در باغ‌های متراکم سیب برای کنترل رشد رویشی بیش از حد و تحریک درخت به باردهی در اواخر زمستان انجام می‌شود.

بله، حذف پاجوش‌ها، نره‌جوش‌ها و سربرداری ملایم شاخه‌های پررشد در مرداد ماه، باعث هدایت انرژی به سمت میوه‌ها و رنگ‌گیری بهتر آن‌ها می‌شود.

باید از تکنیک هرس کاهشی استفاده کنید و ارتفاع را طی ۲ تا ۳ سال کم کنید. هرس شدید و یکباره باعث تولید انبوه نره‌جوش و توقف باردهی می‌شود.

درخت به معمولا در انتهای شاخه‌های سال جاری میوه می‌دهد. بنابراین فقط باید شاخه‌های خشک، بیمار و در هم تنیده حذف شوند و از سربرداری شاخه‌های بارده خودداری کرد.

گردو جزو درختان خشکباری است و به دلیل خونریزی (خروج شدید شیره) قوانین هرس متفاوتی دارد که در فاز بعدی به طور کامل بررسی می‌شود.

زیرا انرژی درخت بین تعداد زیادی جوانه و شاخه تقسیم می‌شود و نور کافی نیز به برگ‌ها نمی‌رسد تا غذاسازی کاملی برای درشت شدن میوه‌ها انجام دهند.

هرس بازدارنده یعنی بریدن یک شاخه پررشد از بالای یک شاخه جانبی ضعیف‌تر. این کار برای کنترل ارتفاع درختان میوه و پهن کردن تاج آن‌ها استفاده می‌شود.

انجیر هرس پذیری خوبی دارد. معمولا شاخه‌های خشک، پاجوش‌ها و شاخه‌های متراکم داخل تاج را حذف می‌کنند تا نور به میوه‌ها برسد.

انار معمولا به صورت چند تنه (۳ تا ۴ تنه اصلی) پرورش می‌یابد. هرس آن شامل حذف پاجوش‌های فراوان، شاخه‌های خشک و شاخه‌هایی است که روی زمین افتاده‌اند.

نرک‌ها شاخه‌هایی بلند، صاف، با رشد سریع و بدون جوانه گل هستند. شاخه‌های بارده کوتاه‌تر، دارای فواصل گرهی کم و پر از جوانه‌های تپل گل می‌باشند.

شما عملا محصول سال آینده و حتی چند سال بعد آن شاخه را نابود کرده‌اید، زیرا میخچه‌ها محل اصلی تولید میوه در سیب هستند.

بله، با حذف شاخه‌های پیر و بیمار و باز کردن فضا، درخت تحریک به تولید شاخه‌های جوان و شاداب می‌شود. اما این کار نباید با قطع کامل تاج (تاپینگ) اشتباه گرفته شود.

این شاخه‌ها متعلق به پایه وحشی درخت هستند و تمام انرژی درخت را می‌بلعند. اگر هرس نشوند، قسمت پیوندی و بارده درخت ضعیف شده و از بین می‌رود.

رعایت قانون یک سوم و پرهیز از هرس شدید زمستانه. همچنین انجام هرس سبز در تابستان به کنترل رشد این شاخه‌های مزاحم کمک می‌کند.

برش باید دقیقا مماس با لبه بیرونی یقه شاخه (برآمدگی پای شاخه) باشد. نباید یقه را زخمی کرد و نباید زائده‌ای از شاخه باقی گذاشت.

خیر، هرس در زمان شکوفه‌دهی باعث ریزش شدید گل‌ها، انتقال بیماری‌ها و استرس مضاعف به درختی می‌شود که در حال مصرف بالاترین میزان انرژی خود است.

هرس علمی و تنک کردن مناسب در سال‌های پربار، باعث حفظ انرژی درخت برای تشکیل جوانه‌های گل سال آینده می‌شود و از پدیده سال‌آوری جلوگیری می‌کند.

گردو دارای پدیده خونریزی یا خروج شدید شیره گیاهی از محل زخم است. اگر هرس در زمان نامناسب انجام شود، خروج شیره باعث ضعف شدید درخت و حتی مرگ آن می‌شود.

برای جلوگیری از خونریزی، بهترین زمان هرس گردو اواخر تابستان یا اوایل پاییز است که جریان شیره کند شده است، و یا در اواسط زمستان (بهمن ماه) قبل از بیدار شدن ریشه‌ها.

بهترین فرم برای گردو، فرم محور مرکزی تغییر یافته است که در آن یک تنه اصلی تا ارتفاع مشخصی هدایت شده و سپس شاخه‌های فرعی با زوایای باز روی آن شکل می‌گیرند.

گردو به هرس شدید واکنش خوبی نشان نمی‌دهد. برای جوان‌سازی، باید هرس به صورت تدریجی و طی ۳ تا ۵ سال انجام شود و هر سال تنها بخش کوچکی از شاخه‌های پیر حذف شوند.

بلایت یک بیماری باکتریایی است که در شرایط مرطوب رشد می‌کند. هرس شاخه‌های متراکم و ایجاد تهویه مناسب در تاج درخت، رطوبت را کاهش داده و از شیوع بلایت جلوگیری می‌کند.

هدف اصلی در پسته، کنترل رشد رویشی، فرم‌دهی مناسب برای برداشت مکانیزه، تحریک تولید شاخه‌های بارده جدید و مهم‌تر از همه، کاهش پدیده سال‌آوری (تناوب باردهی) است.

فرم جام باز (شلجمی) با ۳ تا ۴ شاخه اصلی، مناسب‌ترین فرم برای پسته است زیرا باعث نفوذ عالی نور به مرکز تاج و تولید جوانه‌های گل باکیفیت می‌شود.

سربرداری شاخه‌های رشد یافته سال جاری در فصل زمستان انجام می‌شود تا تسلط انتهایی از بین رفته و جوانه‌های جانبی برای تولید شاخه‌های بارده بیدار شوند.

با هرس و تنک کردن شاخه‌های بارده در زمستانِ قبل از سال پربار (سال نیاور)، انرژی درخت حفظ شده و ریزش جوانه‌های گل سال آینده کاهش می‌یابد که این کار سال‌آوری را کنترل می‌کند.

پاجوش‌ها رقبای قدرتمند تغذیه‌ای هستند که آب و مواد معدنی را قبل از رسیدن به تاج درخت مصرف می‌کنند. حذف آن‌ها در طول فصل رشد (هرس سبز) کاملا ضروری است.

بله، هرس تابستانه شامل حذف پاجوش‌ها و نره‌جوش‌های تنه اصلی است، اما سربرداری شاخه‌های تاج در تابستان توصیه نمی‌شود زیرا باعث ضعف درخت می‌شود.

بادام از خانواده هلو است اما برخلاف هلو که روی شاخه یک‌ساله بار می‌دهد، بادام روی اسپورها (میخچه‌های چندساله) بار می‌دهد، بنابراین نیاز به هرس سبک‌تری نسبت به هلو دارد.

اسپورهای بادام می‌توانند تا ۵ سال باردهی اقتصادی داشته باشند. هدف از هرس بادام، حذف اسپورهای پیرتر و تحریک درخت برای تولید اسپورهای جدید است.

فرم جام باز با $۳$۳ تا $۴$۴ شاخه اصلی در ارتفاع ۸۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متری از سطح زمین، بهترین فرم برای بادام است.

شاخه‌های خشک معمولا رنگ تیره‌تری دارند، پوست آن‌ها چروکیده است و در صورت خراش دادن با ناخن، بافت زیر آن‌ها سبز نیست. این شاخه‌ها باید حتما هرس شوند.

فندق به صورت طبیعی تمایل به رشد بوته‌ای و تولید پاجوش‌های فراوان دارد. هرس آن شامل مدیریت این پاجوش‌ها و حفظ فرم چند تنه یا تک تنه است.

در باغبانی مدرن، فرم تک تنه با ارتفاع حدود ۵۰ سانتی‌متر برای برداشت مکانیزه و کنترل بهتر آفات ترجیح داده می‌شود، هرچند فرم بوته‌ای با $۳$۳ تا $۵$۵ تنه نیز رایج است.

فندق روی شاخه‌های سال قبل میوه می‌دهد. هرس باید به گونه‌ای باشد که نور کافی به شاخه‌های یک‌ساله برسد تا جوانه‌های گل ماده به خوبی توسعه یابند.

اواخر زمستان (بهمن و اسفند) پس از پایان گرده‌افشانی گل‌های نر (شاتون‌ها) بهترین زمان برای هرس فندق است.

شاتون‌ها گل‌های نر فندق هستند که به شکل آویزان در زمستان ظاهر می‌شوند. آن‌ها وظیفه گرده‌افشانی را دارند و هرگز نباید هرس شوند مگر اینکه خشک یا بیمار باشند.

سنجد درختی بسیار مقاوم است و هرس آن عمدتا محدود به حذف شاخه‌های خشک، در هم تنیده و پاجوش‌ها برای ایجاد فرم منظم و جلوگیری از تراکم بیش از حد تاج است.

خرمالو دارای چوب بسیار شکننده‌ای است. هرس آن باید با دقت انجام شود تا زاویه شاخه‌ها باز باشد. همچنین شاخه‌های بارده باید تقویت شوند تا زیر وزن میوه نشکنند.

بله، زیتون روی شاخه‌های سال قبل میوه می‌دهد. هرس سالانه برای باز کردن مرکز تاج (فرم جامی) جهت نفوذ نور و هوا، و همچنین تحریک رشد شاخه‌های جدید الزامی است.

درختان زیتون مسن که باردهی آن‌ها کاهش یافته را می‌توان با قطع شاخه‌های اصلی از ارتفاع پایین (هرس سنگین) وادار به تولید پاجوش‌ها و تنه‌های جدید و جوان کرد.

عناب درخت پررشدی است. هرس آن شامل حذف پاجوش‌ها، تنک کردن شاخه‌های متراکم داخلی و سربرداری شاخه‌های طویل برای جلوگیری از افتادگی شاخه‌ها روی زمین است.

توت میوه‌دار هرس زیادی نیاز ندارد. صرفا حذف شاخه‌های خشک، شکسته و شاخه‌هایی که مسیر عبور و مرور را مسدود می‌کنند کافی است.

توت مخصوص کرم ابریشم هر سال در اواخر بهار به شدت کف‌بر یا سربرداری می‌شود تا شاخه‌های پربرگ و جوان تولید کند، اما توت میوه‌دار هرگز نباید اینگونه هرس شود.

بله، انجیر دیم (مثل استهبان) معمولا به صورت بوته‌ای و نزدیک به زمین هرس می‌شود تا رطوبت را حفظ کند، اما انجیر آبی با فرم تک تنه و تاج گسترده هرس می‌گردد.

شاخه‌های نرک (با رشد عمودی و سریع) در گردو معمولا بارده نیستند و انرژی درخت را می‌گیرند. اگر به عنوان شاخه جایگزین نیاز نیستند، باید از ته حذف شوند.

بله، هرس شاخه‌هایی که نزدیک به زمین هستند (اسکیرتینگ) باعث بهبود تهویه، کاهش بیماری‌های قارچی ناشی از رطوبت خاک و تسهیل عملیات کوددهی و برداشت می‌شود.

به هیچ وجه نباید در باغ رها شوند. ضایعات باید از باغ خارج شده، سوزانده شوند یا در صورت اطمینان از عدم وجود بیماری، توسط دستگاه چوب‌خردکن به مالچ تبدیل شوند.

بله، به دلیل حساسیت بالای گردو به قارچ‌های پوسیدگی چوب، تمام برش‌های بزرگتر از $۳$۳ سانتی‌متر باید بلافاصله با چسب باغبانی حاوی قارچ‌کش پوشانده شوند.

پکان مشابه گردو است اما نیاز به فرم‌دهی محور مرکزی قوی‌تری دارد تا شاخه‌ها در برابر بادهای شدید مقاومت کنند. هرس آن باید در دوره خواب کامل انجام شود.

خیر، هرس در دمای زیر صفر باعث یخ‌زدگی بافت‌های درونی شاخه از محل برش شده و منجر به خشکیدگی یا اصطلاحا دای‌بک (Dieback) شاخه می‌شود.

در صورت سرمازدگی، باید از هرس زودهنگام خودداری کرد. باید صبر کنید تا اواخر بهار که مرز بین بافت زنده و مرده کاملا مشخص شود، سپس اقدام به حذف شاخه‌های خشک شده نمایید.

مرکبات درختانی همیشه‌سبز هستند و برخلاف درختان خزان‌کننده که انرژی خود را در ریشه ذخیره می‌کنند، بخش زیادی از انرژی مرکبات در برگ‌های آن‌ها ذخیره می‌شود. بنابراین، هرس شدید مرکبات باعث ضعف شدید درخت می‌شود و باید بسیار محتاطانه انجام گیرد.

بهترین زمان هرس مرکبات (مانند پرتقال، نارنگی و لیمو) اواخر زمستان تا اوایل بهار است، دقیقا زمانی که خطر یخبندان برطرف شده اما هنوز درخت بیدار نشده و رشد بهاره را آغاز نکرده است.

هرس اسکیرتینگ شامل حذف شاخه‌هایی است که با زمین تماس دارند (تا ارتفاع $۴۰$۴۰ تا $۵۰$۵۰ سانتی‌متری). این کار برای جلوگیری از انتقال بیماری خطرناک پوسیدگی طوقه و ریشه (گموز یا فیتوفتورا) از خاک به درخت و همچنین تسهیل آبیاری و کوددهی کاملا حیاتی است.

مرکبات به طور طبیعی تاجی متراکم تولید می‌کنند که مانع رسیدن نور به مرکز درخت می‌شود. در هرس پنجره‌ای، چند شاخه قطور از بخش‌های مختلف تاج حذف می‌شوند تا مانند یک پنجره، نور و هوا به داخل تاج نفوذ کند و از مرگ شاخه‌های داخلی جلوگیری شود.

بله، لیموترش رشد رویشی بسیار سریع‌تر و تهاجمی‌تری دارد و شاخه‌های متقاطع و نرک‌های بیشتری تولید می‌کند. به همین دلیل، لیمو نسبت به پرتقال به دفعات هرس بیشتر و منظم‌تری برای حفظ فرم و جلوگیری از در هم تنیدگی نیاز دارد.

نرک‌ها در مرکبات معمولا میوه نمی‌دهند و فقط انرژی درخت را مصرف می‌کنند. اگر درخت دچار کچلی شده باشد، می‌توان با سربرداری نرک، آن را به شاخه بارده تبدیل کرد، اما در غیر این صورت باید از ته قطع شوند.

قانون طلایی انگور این است: انگور فقط روی شاخه‌های یک‌ساله (شاخه‌هایی که سال قبل رشد کرده‌اند) میوه می‌دهد. شاخه‌های دوساله و مسن‌تر به هیچ وجه بارده نیستند و هرس باید با هدف تولید و حفظ شاخه‌های یک‌ساله انجام شود.

در هرس کوتاه، شاخه یک‌ساله از روی جوانه دوم یا سوم قطع می‌شود. در هرس بلند، شاخه یک‌ساله را بلندتر نگه می‌دارند (با $۸$۸ تا $۱۵$۱۵ جوانه). انتخاب نوع هرس کاملا به رقم انگور بستگی دارد؛ مثلا انگور بیدانه به هرس بلند نیاز دارد.

اواخر زمستان و قبل از بیدار شدن جوانه‌ها. اگر انگور خیلی دیر هرس شود (نزدیک بهار)، دچار پدیده اشک‌ریزی یا خروج شدید شیره گیاهی از محل برش می‌شود که درخت را ضعیف می‌کند.

بله، هرس سبز در انگور بسیار مهم است. این کار شامل حذف پاجوش‌ها، سربرداری شاخه‌های خیلی بلند برای هدایت انرژی به سمت خوشه‌ها، و برگ‌کنی در اطراف خوشه‌ها برای رسیدن نور خورشید و جلوگیری از سفیدک انگور است.

روش داربستی باعث تهویه عالی، کاهش چشمگیر بیماری‌های قارچی، نفوذ بهتر نور، افزایش کیفیت و رنگ‌آوری حبه‌ها و همچنین سهولت بسیار بالا در برداشت و سمپاشی می‌شود.

انار به طور طبیعی به شکل بوته‌ای رشد می‌کند. بهترین فرم برای باغات تجاری، فرم چند تنه (نگهداری $۳$۳ تا $۴$۴ تنه قوی) است تا در صورت آسیب دیدن یک تنه توسط آفت کرم خراط، کل درخت از بین نرود.

انار شدیدا مستعد تولید پاجوش و تنه جوش است. این شاخه‌ها مانند زالو مواد مغذی را می‌مکند و باعث ریزش گل‌ها و کوچک ماندن میوه‌ها می‌شوند. پاجوش‌ها باید در طول بهار و تابستان به صورت مستمر از ته قطع شوند.

پوست انار به شدت به آفتاب مستقیم حساس است. در هرس انار نباید چتر بالایی درخت را بیش از حد خلوت کرد. شاخه‌های بالایی باید به عنوان سایبان عمل کنند تا میوه‌های داخلی دچار آفتاب‌سوختگی و ترک‌خوردگی نشوند.

کیوی یک گیاه بالارونده بسیار پررشد است و روی شاخه‌های یک‌ساله میوه می‌دهد. هرس زمستانه آن باید بسیار شدید باشد (حذف حدود ۷۰ درصد از چوب‌های سال قبل) تا شاخه‌های جدید و بارده برای سال آینده تحریک شوند.

بله، کیوی گیاهی دوپایه است. درخت ماده در اواخر زمستان هرس می‌شود، اما درخت نر بلافاصله پس از پایان گلدهی در اواخر بهار هرس می‌شود تا برای تولید گل‌های سال آینده فرصت رشد داشته باشد.

هرس خرما (تکریب) عمدتا شامل بریدن برگ‌های خشکیده پایینی، حذف دمبرگ‌های قدیمی، و از همه مهم‌تر، تنک کردن خوشه‌های میوه و تنظیم نسبت تعداد برگ به خوشه (حدود ۱۰ برگ برای هر خوشه) است.

معمولا هرس برگ‌های خشک خرما همزمان با عملیات گرده‌افشانی (در بهار) یا همزمان با برداشت محصول (در اواخر تابستان یا پاییز) انجام می‌شود.

ازگیل ژاپنی درختی است که در پاییز گل می‌دهد و در بهار یا اوایل تابستان میوه آن می‌رسد. بنابراین برخلاف اکثر درختان، بهترین زمان هرس آن اوایل تابستان و بلافاصله پس از برداشت محصول است.

بزرگترین اشتباه هرس بلافاصله پس از سرمازدگی است. باید تا اواسط بهار صبر کنید تا درخت جوانه بزند و مرز دقیق بین شاخه‌های زنده و شاخه‌های مرده کاملا مشخص شود، سپس اقدام به هرس بافت‌های مرده کنید.

صد در صد. مرکبات به بیماری‌های ویروسی (مانند تریستیزا) و قارچی (مانند مال سِکو در لیمو) به شدت حساس هستند. قیچی و اره باید پس از هرس هر درخت با محلول وایتکس ۱۰ درصد یا الکل ضدعفونی شوند.

هرس انجیر بسته به رقم متفاوت است. انجیرهای دیم معمولا هرس سنگین نمی‌شوند و فقط شاخه‌های خشک آن‌ها حذف می‌گردد. اما انجیرهای آبی برای تولید شاخه‌های جدید و کنترل ارتفاع، به هرس سالانه نیاز دارند.

خیر، چوب خرمالو بسیار شکننده است و هرس سنگین باعث تولید نرک‌های فراوان و ضعیف شدن اسکلت درخت می‌شود. هرس خرمالو باید سبک و با هدف باز کردن زوایای شاخه‌ها و ایجاد تهویه باشد.

در ارقام مرغوب انگور، پس از تشکیل غوره، بخش انتهایی خوشه یا برخی از حبه‌های متراکم با قیچی مخصوص حذف می‌شوند تا حبه‌های باقیمانده فضای کافی برای درشت شدن داشته باشند و از پوسیدگی جلوگیری شود.

در زمستانی که انتظار می‌رود سال پربار (سال آور) درخت باشد، باید هرس نسبتا شدیدی انجام داد تا تعداد جوانه‌های گل کاهش یابد. این کار باعث می‌شود درخت تمام انرژی خود را تخلیه نکند و برای سال بعد هم محصول داشته باشد.

این درختچه‌ها روی شاخه‌های سال قبل گل می‌دهند. بنابراین، هرس آن‌ها در زمستان باعث نابودی گل‌های بهاری می‌شود. بهترین زمان هرس این گیاهان، بلافاصله پس از پایان گلدهی در اواخر بهار است تا فرصت تولید شاخه‌های جدید برای گلدهی سال بعد را داشته باشند.

این گیاهان روی شاخه‌های جدیدی که در همان سال رشد کرده‌اند گل می‌دهند. بنابراین، بهترین زمان هرس آن‌ها اواخر زمستان یا اوایل بهار است تا با تحریک رشد شاخه‌های جدید، گلدهی تابستانه به حداکثر برسد.

رزها برای گلدهی باکیفیت به هرس شدید زمستانه نیاز دارند. باید شاخه‌های خشک، ضعیف و متقاطع را حذف کنید و تنها ۳ تا ۵ شاخه قوی (به ضخامت یک مداد) را نگه دارید. برش باید با زاویه ۴۵ درجه و دقیقا بالای یک جوانه که به سمت بیرون بوته است انجام شود.

این کار به معنای چیدن گل‌های پژمرده قبل از تبدیل شدن آن‌ها به بذر است. این کار ساده باعث می‌شود گیاه انرژی خود را به جای تولید بذر، صرف رشد رویشی و تولید موج جدیدی از گل‌ها کند و دوره گلدهی طولانی‌تر شود.

بزرگترین اشتباه این است که بالای دیواره سبز را پهن‌تر یا هم‌عرض پایین آن هرس کنند. دیواره‌های سبز (مثل شمشاد) باید به گونه‌ای هرس شوند که قاعده (پایین) آن‌ها کمی پهن‌تر از تاج (بالا) باشد تا نور خورشید به شاخه‌های پایینی برسد و دیواره دچار کچلی نشود.

به هیچ وجه. درختان سوزنی‌برگ مانند کاج، دارای یک شاخه پیشاهنگ مرکزی هستند. اگر این شاخه قطع شود، درخت هرگز شاخه مرکزی جدیدی تولید نمی‌کند، فرم طبیعی و زیبای خود را برای همیشه از دست می‌دهد و مستعد بیماری و پوسیدگی می‌شود.

سوزنی‌برگ‌ها (به جز چند استثنا مثل سرخدار) توانایی جوانه زدن از چوب‌های قدیمی و قهوه‌ای را ندارند. اگر هنگام هرس سرو، شاخه را تا قسمت‌های قهوه‌ای و بدون برگ قطع کنید، آن قسمت برای همیشه لخت می‌ماند. هرس فقط باید در بخش سبز شاخه‌ها انجام شود.

در فضای شهری، درختان حاشیه خیابان باید به گونه‌ای هرس شوند که شاخه‌های پایینی مزاحمتی برای عابران پیاده و وسایل نقلیه ایجاد نکنند. معمولا تاج درختان خیابانی باید تا ارتفاع ۲.۵ الی ۴ متری از سطح زمین کاملا پاکسازی شود.

در درختان مجنون، هدف حفظ حالت آبشاری شاخه‌هاست. باید شاخه‌هایی که به سمت بالا رشد می‌کنند، شاخه‌هایی که کاملا به زمین رسیده‌اند (برای جلوگیری از آلودگی) و شاخه‌های در هم تنیده داخلی تاج را حذف کنید تا فرم چتری و زیبای درخت نمایان شود.

رزهای رونده برخلاف رزهای بوته‌ای نباید در زمستان هرس شدید شوند، زیرا گل‌های آن‌ها روی شاخه‌های قدیمی‌تر تشکیل می‌شود. هرس آن‌ها فقط شامل حذف شاخه‌های کاملا خشک و هدایت و بستن شاخه‌های سالم به صورت افقی روی داربست برای تحریک گلدهی است.

بهترین روش برای جوان‌سازی درختچه‌های پیر، هرس نوسازی طی ۳ سال متوالی است. هر سال در اواخر زمستان، حدود ۱/۳ (یک سوم) از مسن‌ترین و ضخیم‌ترین شاخه‌ها را از پایین‌ترین قسمت نزدیک به خاک قطع کنید تا گیاه فرصت تولید پاجوش‌های جوان را پیدا کند.

خیر، هرس اصلی رز باید در اواخر زمستان انجام شود. در پاییز فقط یک هرس بسیار سبک (کوتاه کردن شاخه‌های خیلی بلند) انجام می‌دهیم تا بادهای شدید زمستانی باعث تکان خوردن بوته و سست شدن ریشه‌ها در خاک نشوند

گل کاغذی روی شاخه‌های جدید گل می‌دهد و عاشق هرس شدن است. برای داشتن بوته‌ای پر از گل، پس از هر دوره گلدهی، نوک شاخه‌ها را پنچینگ (سرزنی) کنید تا گیاه متراکم‌تر شده و شاخه‌های جانبی و در نتیجه گل‌های بیشتری تولید کند.

این پاجوش‌ها از پایه مادری (که گیاه متفاوتی است) رشد می‌کنند و رشد بسیار سریعی دارند. اگر فورا از پایین‌ترین نقطه ممکن قطع نشوند، تمام انرژی درخت را می‌گیرند و بخش پیوندی (زینتی) درخت به مرور زمان خشک خواهد شد.

تمام قسمت‌های خرزهره (حتی شیره گیاهی آن) به شدت سمی است. هنگام هرس این گیاه حتما باید از دستکش ضخیم و عینک استفاده کنید و شاخه‌های هرس شده را هرگز نسوزانید، زیرا دود آن نیز سمی و خطرناک است.

گلیسین برای گلدهی منظم به دو مرحله هرس نیاز دارد. یک بار در تابستان (کوتاه کردن شاخه‌های شلاقی و بلند تا حدود ۵ برگ) و یک بار در اواسط زمستان (کوتاه کردن همان شاخه‌ها تا ۲ جوانه) تا انرژی گیاه روی جوانه‌های گل متمرکز شود.

هرس نخل‌ها فقط و فقط باید محدود به حذف برگ‌های کاملا خشک و قهوه‌ای رنگی باشد که زاویه آن‌ها به سمت پایین متمایل شده است. بریدن برگ‌های سبز نخل باعث ضعف شدید درخت و کاهش قطر تنه در آن نقطه می‌شود.

متاسفانه بریدن تنه درخت توری از ارتفاع مشخص، یک اشتباه رایج در فضای شهری است. این کار باعث تولید شاخه‌های شلاقی ضعیف می‌شود که تحمل وزن گل‌ها را ندارند. توری باید با حذف شاخه‌های متقاطع و حفظ فرم طبیعی گلدانی شکل آن هرس شود.

بله، درختان زینتی هسته‌دار به بیماری‌های قارچی و باکتریایی زمستانه بسیار حساس هستند. بهتر است هرس این درختان در اواسط تابستان انجام شود تا زخم‌ها به سرعت در هوای گرم و خشک ترمیم شوند.

اگر درختان شهری در سال‌های اول (تا ۵ سالگی) برای ایجاد یک تنه مرکزی قوی و زوایای باز بین شاخه‌ها هرس نشوند، در سنین بلوغ با وزش باد یا بارش برف دچار شکستگی تنه و سقوط شاخه‌های سنگین روی عابران و خودروها خواهند شد.
همکار گرامی، فاز ۶ نیز با موفقیت به پایان رسید و اکنون ۱۶۵ سوال ارزشمند تولید کرده‌ایم. منتظر دستور شما برای آغاز فاز نهایی (فاز ۷: تکنیک‌های پیشرفته، جوان‌سازی و کنترل بیماری‌ها با هرس) که شامل ۳۵ سوال پایانی است، هستم تا این مجموعه بی‌نظیر تکمیل شود.