سلام دوست و همراه عزیز. میدانم که بعد از یک فصل کاری شلوغ در بهار و تابستان، با دیدن درختان بیبرگ و به خواب رفته در سرمای زمستان، شاید فکر کنی که زمان استراحت مطلق تو هم فرا رسیده است. اما به عنوان یک مهندس کشاورزی و مشاور تو باید یک حقیقت بزرگ را به تو بگویم، زمستان به هیچ وجه فصل خواب و تعطیلی باغدار نیست، بلکه دقیقا فصل مهندسی، ترمیم و پایهگذاری محصول سال آینده است.
بسیاری از باغداران به دلیل رها کردن باغ در این فصل سرد، در بهار با هجوم وحشتناک آفات، ریزش شکوفهها و باردهی ضعیف مواجه میشوند و تمام زحماتشان هدر میرود. اصلا نگران نباش، من اینجا هستم تا در مقاله تقویم باغبانی زمستانه، به صورت کاملا تخصصی، تجربی و گام به گام، تمام کارهایی که باید در ماههای دی، بهمن و اسفند در باغ خود انجام دهی را به تو آموزش دهم تا در بهار پیش رو، شاهد یک انفجار سبز و سلامت کامل درختانت باشی.
شاید برایت سوال پیش بیاید که چرا درختی که نه برگ دارد و نه میوه، به مراقبت نیاز دارد. درختان در زمستان وارد فازی به نام خواب عمیق یا رکود زمستانه میشوند. در این فاز، شیره گیاهی به پایینترین سطح جریان خود میرسد و درخت در حال تامین نیاز سرمایی خود است. هر درخت میوه برای اینکه در بهار بتواند شکوفه تولید کند، باید ساعات مشخصی دمای زیر 7 درجه سانتی گراد را تجربه کند. در علم باغبانی مدرن، ما یک معادله بسیار ساده اما حیاتی برای موفقیت در سال آینده داریم:
تناژ بالای بهاره = تامین نیاز سرمایی + مدیریت زمستانه آفات + هرس اصولی
یعنی تناژ بالای بهاره مساوی است با تامین نیاز سرمایی، مدیریت زمستانه آفات و هرس ساختاری. اگر تو در زمستان باغت را رها کنی، آفاتی که در زیر پوست تنه یا داخل خاک پنهان شدهاند، در بهار با اولین موج گرما بیدار شده و باغ تو را نابود میکنند. پس باید آستینها را بالا بزنیم و کار را از دی ماه شروع کنیم.
دی ماه، سردترین ماه سال و زمان اوج خواب درختان است. در این ماه گیاه هیچ گونه فعالیت رشدی ندارد و تمرکز ما باید روی محافظت فیزیکی از اسکلت درخت و خاک باشد.
اقدام اول در دی ماه، اجرای تکنیک طلایی یخ آب زمستانه است. این یکی از قدیمیترین و موثرترین روشهای مبارزه با آفات در اقلیم ایران است. زمانی که هواشناسی دمای هوا را برای چند شب متوالی زیر 0 تا منفی 5 درجه سانتی گراد پیش بینی میکند، باید باغ خود را به صورت غرقابی آبیاری کنی. آب در سطح و منافذ خاک یخ میزند. این یخ زدگی باعث میشود تخم آفات، شفیره مگسهای میوه و کرمهای ریشه خوار که در عمق خاک مخفی شدهاند، در اثر یخ زدگی و خفگی به طور کامل نابود شوند.
تحقیقات نشان میدهد یک یخ آب اصولی میتواند جمعیت آفات خاکی را تا 80 درصد کاهش دهد و تو را از مصرف سموم گران قیمت در بهار بینیاز کند.
اقدام دوم در دی ماه، برف تکانی و محافظت از شاخهها است. برف برای باغ یک نعمت بزرگ و یک منبع عالی برای تامین رطوبت عمقی خاک است. اما انباشت برف سنگین روی شاخهها، به خصوص در درختانی که چوب تردی دارند یا هرس فرم نشدهاند، باعث شکستگی شاخههای اصلی میشود. تو باید بعد از هر بارش برف سنگین، با استفاده از یک چوب بلند که سر آن را با پارچه بستهای تا به پوست درخت آسیب نرسد، برف شاخهها را به آرامی بتکانی. این کار ساده از خسارات جبران ناپذیری به اسکلت درخت جلوگیری میکند.
با ورود به بهمن ماه، کم کم به پایان فاز خواب عمیق نزدیک میشویم. دمای خاک در اواخر این ماه کمی بالا میرود و زمان برای انجام اقدامات زیربنایی فرا میرسد.
اولین و مهمترین کار در بهمن ماه، اجرای سیستم چالکود است. اگر در پاییز موفق به انجام چالکود نشدی، بهمن ماه آخرین فرصت طلایی توست. هرگز کود را روی سطح خاک نپاش، زیرا عناصری مثل فسفر در خاک ثابت میمانند و به ریشه نمیرسند.
تو باید در قسمت سایه انداز درخت، یعنی جایی که شاخهها تمام میشوند، بین 2 تا 4 گودال به ابعاد 40 در 40 در 40 سانتی متر حفر کنی. داخل این گودالها را با ترکیبی از5 تا 10 کیلوگرم کود دامی کاملا پوسیده، کودهای ماکرو مانند فسفر و پتاسیم و مقداری گوگرد کشاورزی پر کن. این فرمول جادویی باعث میشود به محض بیدار شدن ریشهها در اسفند ماه، یک سفره آماده و غنی از مواد غذایی در اختیار آنها باشد.
دومین اقدام حیاتی در بهمن ماه، شروع هرس زمستانه یا هرس خشک است. هرس یک هنر و یک علم دقیق است. هدف از هرس زمستانه، حذف شاخههای خشک، شکسته، بیمار و شاخههایی است که روی هم افتادهاند و مانع رسیدن نور به مرکز تاج درخت میشوند. وقتی تو شاخههای اضافی را در بهمن ماه قطع میکنی، درختی که قرار بود انرژی خود را صرف 100 شاخه کند، حالا همان انرژی را بین 50 شاخه سالم تقسیم میکند. نتیجه این کار، تولید میوههایی درشتتر، باکیفیتتر و باز کردن مسیر برای عبور هوا و جلوگیری از بیماریهای قارچی است.
حتما دقت کن که برشها باید با زاویه 45 درجه زده شوند تا آب باران روی سطح برش باقی نماند و باعث پوسیدگی نشود.
اسفند ماه، حساسترین زمان در تقویم زمستانه است. درختان در حال بیدار شدن هستند، جوانهها متورم میشوند اما هنوز باز نشدهاند. اینجا دقیقا همان نقطه طلایی است که باید سرنوشت سلامت باغ در سال آینده را رقم بزنی.
اقدام اول و بسیار مهم در اسفند ماه، انجام سمپاشی پیش بهاره یا زمستانه است. آفاتی مثل شتهها، کنهها و شپشکها، تخمهای خود را زیر پوست تنه و در شکاف شاخهها پنهان کردهاند. تو باید قبل از باز شدن کامل جوانهها، کل درخت را با ترکیبی از روغن ولک و یک سم مسی مانند بردوفیکس شستشو دهی.
فرمول استاندارد معمولا استفاده از 15 تا 20 لیتر روغن ولک به همراه 5 در هزار ترکیب مسی در هر 1000 لیتر آب است. روغن ولک روی شاخهها مینشیند، منافذ تنفسی تخم آفات را مسدود میکند و آنها را خفه میکند. ترکیب مسی هم تمام اسپورهای قارچهای بیماری زا را از بین میبرد. این سمپاشی باید در یک روز آفتابی و بدون باد انجام شود.
اقدام دوم در اسفند، کاشت نهالهای جدید است. اسفند ماه بهترین زمان برای توسعه باغ و کاشت نهالهای ریشه لخت است. چون نهال هنوز در خواب است، تو میتوانی آن را بدون استرس جابجایی در خاک جدید بکاری. ریشهها در خاک مرطوب اسفند به خوبی مستقر میشوند و با اولین گرمای بهار، رشد سریع خود را آغاز میکنند.
دوست عزیز، یکی از بزرگترین اشتباهاتی که باغداران مرتکب میشوند، عدم ضدعفونی کردن ابزار هرس است. قیچی باغبانی و اره تو میتواند مانند یک سرنگ آلوده، بیماریهای قارچی و باکتریایی مثل شانکر یا گال تاج را از یک درخت بیمار به دهها درخت سالم منتقل کند.
همیشه یک ظرف کوچک حاوی الکل 70 درصد یا محلول وایتکس رقیق شده همراه خود داشته باش و بعد از هرس هر درخت، تیغه ابزارت را ضدعفونی کن. همچنین به یاد داشته باش که محل برش شاخههای قطورتر از 3 سانتی متر را حتما با چسب هرس بپوشانی تا راه ورود قارچها و حشرات چوب خوار به داخل تنه درخت مسدود شود.
برای اینکه این آموزشها ملکه ذهنت شود، بیایید مسیر زمستانه را به صورت یک چک لیست مرور کنیم.
دی ماه زمان رسیدگی فیزیکی است. اجرای یخ آب برای خفه کردن آفات خاکی در دمای زیر صفر و تکاندن برف از روی شاخهها برای جلوگیری از شکستگی اسکلت درخت باید انجام شود.
بهمن ماه زمان تغذیه و فرم دهی است. حفر گودال و اجرای سیستم چالکود با کودهای حیوانی و شیمیایی برای تقویت پایه درخت و انجام دقیق هرس شاخههای مزاحم و خشک شده برای باز شدن تاج درخت ضروری است.
اسفند ماه زمان پاکسازی نهایی است. سمپاشی با روغن ولک و ترکیبات مسی درست قبل از بیدار شدن جوانهها برای نابودی تخم حشرات و کاشت نهالهای ریشه لخت برای توسعه باغ باید در دستور کار تو قرار بگیرد.
دوست و باغدار عزیز، همانطور که مطالعه کردی، مدیریت باغبانی در زمستان یک علم بسیار دقیق و مهندسی شده است. انجام یک هرس اشتباه میتواند باردهی درخت تو را تا چند سال به تاخیر بیندازد و یا استفاده از دوز نامناسب سموم در اسفند ماه، میتواند جوانههای تازه را بسوزاند.
اگر احساس میکنی زمان، تخصص لازم و یا تجهیزات حرفهای برای اجرای این تقویم حساس را نداری، اصلا جای نگرانی نیست. تیم مهندسین ارشد و متخصصان گلخانه ایران آماده هستند تا تمام این دغدغهها را برطرف کنند. تو میتوانی برای دریافت خدمات تخصصی هرس درختان، طراحی و احداث و بهبود باغ، بازدید و مشاوره، هوشمندسازی باغ، طراحی باغ در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران، همین امروز با ما تماس بگیری.
ما با پیشرفتهترین ابزارها و دانش روز، باغ تو را برای یک بهار شگفت انگیز و پرمحصول آماده میکنیم. زمان طلایی زمستان در حال گذر است، پس برای رزرو وقت بازدید، همین الان اقدام کن.
خیر، بهترین زمان هرس اواخر بهمن تا اواسط اسفند است. هرس در اوج سرمای دی ماه باعث میشود بافتهای محل برش خورده دچار سرمازدگی شدید شوند و شاخه از بین برود.
به طور استاندارد و بسته به نوع درخت و میزان آلودگی سال قبل، بین 15 تا 20 لیتر روغن ولک در هر 1000 لیتر آب استفاده میشود. حتما باید قبل از باز شدن کامل شکوفهها سمپاشی را متوقف کنید.
گودالهای چالکود به هیچ وجه نباید کنار تنه اصلی باشند. این گودالها باید دقیقا در مرز سایه انداز درخت یعنی انتهای شاخههای بیرونی حفر شوند، زیرا ریشههای موئین و جذب کننده آب و غذا دقیقا در آن ناحیه قرار دارند.
بارش برف بسیار مفید است و رطوبت خاک را تامین میکند. فقط باید برف سنگین روی شاخهها را بتکانید تا از شکستگی جلوگیری شود. برف روی سطح خاک به عنوان یک عایق عالی در برابر یخبندان ریشهها عمل میکند.
زمانی که دمای هوا در شب به حدود منفی 5 تا منفی 7 درجه سانتی گراد برسد، اجرای آبیاری غرقابی باعث یخ زدن کامل سطح خاک و خفگی و ترکیدن تخم و شفیره آفات میشود.
اگر علاقهمند هستید تا درباره مفاهیم علمی هرس کردن، روشهای کنترل رشد و تاثیر آن بر بیولوژی درختان اطلاعات آکادمیک و جهانی بیشتری کسب کنید، میتوانید مقاله جامع هرس درختان را در دانشنامه ویکی پدیا مطالعه کنید.
لینک مطالعه: https://en.wikipedia.org/wiki/Pruning
