فصل بهار با تمام زیباییها و شکوفههایش به پایان رسیده و حالا تو ماندی و آفتاب سوزان تابستان. میدانم وقتی در روزهای گرم تیر و مرداد به باغ سر میزنی و میبینی برگ درختانت از شدت گرما بیحال شدهاند، یا روی میوههایت لکههای قهوهای آفتاب سوختگی افتاده است، چه استرس بزرگی تمام وجودت را میگیرد.
تابستان فصل بیرحمی است؛ آب خاک به سرعت تبخیر میشود، کنههای تار عنکبوتی در هوای خشک و پر گرد و غبار طغیان میکنند و کوچکترین اشتباه در آبیاری میتواند تمام زحمات یک سالهات را به باد بدهد. اما اصلا نگران نباش. من به عنوان یک مهندس کشاورزی که سالها در گرمترین اقلیمهای ایران دستم در خاک بوده، اینجا هستم تا به عنوان یک دوست و مشاور دلسوز، قدم به قدم در این 3 ماه سخت کنار تو باشم.
در این مقاله قرار نیست با اصطلاحات پیچیده گیجت کنم، بلکه دقیقا به تو میگویم در تیر، مرداد و شهریور چه کارهایی را باید بدون یک روز تاخیر انجام دهی تا درختانت نه تنها زنده بمانند، بلکه باکیفیتترین میوهها را به تو هدیه دهند. با مقاله تقویم باغبانی تابستانه همراه هم باشیم.
تیر ماه دروازه ورود به اوج گرمای سال است. در این ماه تبخیر و تعرق درختان به بالاترین حد خود میرسد و گیاه برای خنک نگه داشتن خود به شدت آب پمپاژ میکند. اولین و مهمترین کاری که باید در تیر ماه یاد بگیری، تغییر روش و ساعت آبیاری است. آبیاری سطحی و روزانه را کاملا فراموش کن. تو باید آبیاری عمیق انجام دهی. آبیاری عمیق به این معناست که آب باید حداقل تا عمق 40 الی 50 سانتیمتری خاک، جایی که ریشههای اصلی قرار دارند نفوذ کند.
آبیاری سطحی فقط باعث میشود ریشهها به سطح خاک بیایند و با اولین موج گرما بسوزند. زمان آبیاری در تیر ماه حکم مرگ و زندگی را دارد. به هیچ عنوان در ساعات گرم روز و زیر آفتاب مستقیم آبیاری نکن، زیرا آب به سرعت تبخیر شده و قطرات آب روی برگها مانند ذرهبین عمل کرده و باعث سوختگی بافت گیاه میشوند. بهترین زمان برای باز کردن شیر آب، اوایل صبح قبل از طلوع کامل آفتاب یا اواخر عصر پس از خنک شدن هوا است تا ریشهها فرصت کافی برای جذب آب در طول شب داشته باشند.
یکی از ترفندهای فوق العادهای که بسیاری از باغداران از آن غافل هستند، استفاده از مالچ یا خاکپوش است. وقتی آفتاب تیر ماه مستقیم به خاک لخت میتابد، دمای سطح خاک به شدت بالا میرود و ریشههای مویین که وظیفه جذب مواد غذایی را دارند از بین میروند.
تو باید با استفاده از بقایای گیاهی مانند کاه و کلش، برگهای خشک، خرده چوب یا حتی چمنهای کنده شده، یک لایه به ضخامت 5 تا 10 سانتیمتر روی سایهانداز درخت ایجاد کنی. این لایه مالچ مانند یک عایق حرارتی عمل میکند، رطوبت خاک را نگه میدارد، از تبخیر سطحی جلوگیری میکند و به مرور زمان با پوسیده شدن، مواد آلی بینظیری به خاک اضافه میکند. فقط یادت باشد مالچ را دقیقا به تنه درخت نچسبانی و چند سانتیمتر فاصله بگذاری تا طوقه درخت دچار پوسیدگی قارچی نشود.
حتما دیدهای که در اواسط تابستان، قسمتی از میوههایی مثل سیب، انار یا گردو که به سمت آفتاب هستند، تغییر رنگ داده، زرد یا قهوهای میشوند و در نهایت بافت آنها چروکیده و تلخ میشود. این همان آفتاب سوختگی است که کیفیت محصول تو را نابود میکند. برای جلوگیری از این فاجعه، باید از پودر کائولین استفاده کنی. کائولین یک نوع خاک معدنی و کاملا ارگانیک است که هیچ ضرری برای انسان و محیط زیست ندارد.
تو باید پودر کائولین را با غلظت 3 تا 5 درصد با آب مخلوط کنی و کل درخت را با آن سمپاشی کنی. این ماده روی برگها و میوهها مینشیند و درخت تو را کاملا سفیدپوش میکند. این لایه سفید رنگ، نور مضر خورشید و اشعه ماوراء بنفش را منعکس میکند، دمای سایهانداز درخت را تا چند درجه کاهش میدهد و دقیقا مانند یک کرم ضد آفتاب قدرتمند برای باغ تو عمل میکند. علاوه بر این، لایه کائولین باعث میشود حشرات نتوانند به راحتی روی میوه تخمگذاری کنند.
در تیر ماه، درخت تو بیشتر از هر زمان دیگری به انرژی برای درشت کردن میوهها نیاز دارد، اما باید به شدت مراقب نوع کودی که به درخت میدهی باشی. بزرگترین اشتباهی که میتوانی در این ماه مرتکب شوی، استفاده از کودهای ازته یا نیتروژندار مثل اوره است. نیتروژن باعث تحریک رشد رویشی و تولید برگهای جوان و ترد میشود. این برگهای جوان و آبدار در اوج گرما به سرعت پژمرده میشوند و از آن بدتر، بهترین و لذیذترین غذا برای شتهها و کنهها هستند.
در تیر ماه تو باید کوددهی نیتروژن را متوقف کنی و به جای آن تمرکزت را روی پتاسیم و کلسیم بگذاری. کودهای حاوی پتاسیم بالا مانند سولوپتاس را همراه با آب آبیاری به درخت بده. پتاسیم تنظیم کننده روزنههای برگ است و مقاومت درخت را در برابر تنش خشکی به شدت بالا میبرد. همچنین پتاسیم عنصر کلیدی برای انتقال قند به داخل میوهها، درشت شدن آنها و رنگگیری عالی محصول است. محلولپاشی کلسیم هم در این ماه باعث سفت شدن دیواره سلولی میوهها شده و جلوی ترک خوردن آنها را میگیرد.
برویم سراغ ماه مرداد در تقویم باغبانی تابستانه! مرداد ماه قلب تپنده و داغ تابستان است. در این ماه درختان زیر فشار شدیدی هستند. یکی از کارهای بسیار مهمی که باید در مرداد ماه انجام دهی، عملیاتی به نام هرس سبز یا نرمکهگیری است. در طول بهار و اوایل تابستان، روی تنه اصلی و شاخههای قطور درخت، شاخههایی بسیار سریع و مستقیم به سمت بالا رشد میکنند که به آنها پاجوش یا نرک میگویند. این شاخهها هیچ میوهای تولید نمیکنند و فقط مانند یک انگل آب و مواد غذایی ارزشمندی را که باید به میوهها برسد، میمکند و مصرف میکنند.
تو باید با یک قیچی هرس تیز و ضدعفونی شده، این پاجوشها و نرکها را از ته قطع کنی. این کار باعث میشود انرژی درخت ذخیره شده و به سمت میوهها هدایت شود. همچنین حذف این شاخههای اضافی باعث باز شدن مرکز تاج درخت، گردش هوای بهتر و کاهش شدید بیماریهای قارچی در باغ میشود. دقت کن که در هرس تابستانه نباید زیادهروی کنی و شاخههای اصلی یا برگهایی که روی میوهها سایه انداختهاند را حذف کنی، زیرا میوهها بلافاصله آفتاب سوخته میشوند.
اگر در مرداد ماه دیدی که برگ درختانت طراوت خود را از دست دادهاند، رنگ آنها کدر و برنزی شده و وقتی دقت میکنی تارهای بسیار ظریفی شبیه تار عنکبوت بین رگبرگها یا انتهای شاخهها کشیده شده است، باید بدانی که باغ تو مورد حمله بیرحمانه کنه تار عنکبوتی قرار گرفته است. کنهها عاشق هوای گرم، خشک و پر گرد و غبار مرداد ماه هستند. آنها شیره گیاه را میمکند و در عرض چند روز درخت را به طور کامل ضعیف میکنند.
برای مبارزه با کنهها، اولین اقدام پیشگیرانه شستشوی منظم درختان با آب خنک است تا گرد و غبار از روی برگها پاک شود و محیط برای کنهها نامساعد گردد. اما اگر طغیان کنه شدید بود، باید از کنهکشهای اختصاصی مانند آبامکتین یا اورتوس استفاده کنی.
یادت باشد کنهها به سرعت به سموم مقاوم میشوند، بنابراین نباید از یک نوع سم به طور مداوم استفاده کنی و حتما باید در سمپاشیهای بعدی نوع سم را تغییر دهی. سمپاشی باید به گونهای باشد که زیر برگها کاملا به سم آغشته شود، زیرا کنهها معمولا زیر برگها پنهان میشوند.
برویم سراغ ماه شهریور در تقویم باغبانی تابستانه! شهریور ماه با کوتاه شدن روزها و خنک شدن نسبی شبها، نوید پایان جهنم تابستان را میدهد. در این ماه بسیاری از میوهها مانند سیب، گلابی، هلوهای دیررس و انگورها به مرحله برداشت میرسند. برداشت میوه باید در خنکترین ساعات روز انجام شود و میوهها بلافاصله به سایه منتقل شوند.
اما مهمترین نکتهای که میخواهم به عنوان یک متخصص به تو بگویم این است که کار تو با چیدن میوهها تمام نمیشود. دقیقا لحظهای که میوه را از درخت جدا میکنی، زمان طلایی برای پایهگذاری محصول سال آینده آغاز میشود. درخت پس از ماهها باردهی، اکنون خسته و تخلیه شده است، اما ریشههای آن هنوز تا قبل از خواب زمستانی فعال هستند.
بسیاری از باغداران فکر میکنند فروت ست فقط مختص بهار است، اما این یک اشتباه بزرگ است. در شهریور ماه و بلافاصله پس از برداشت محصول، در حالی که برگها هنوز سبز و شاداب هستند، تو باید مهمترین محلولپاشی سال یعنی فروت ست پاییزه را انجام دهی. این محلول حاوی روی، بور و نیتروژن است. برگها این عناصر را جذب کرده و در جوانههایی که سال آینده قرار است تبدیل به گل و میوه شوند، ذخیره میکنند.
این ذخیره غذایی باعث میشود در بهار سال آینده، شکوفهها با قدرت بسیار بیشتری باز شوند، مقاومت آنها در برابر سرمای بهاره افزایش یابد و ریزش گلها به حداقل برسد. اگر این تغذیه را در شهریور انجام ندهی، در بهار سال آینده هر چقدر هم کود بدهی، جبران ضعف درخت را نخواهد کرد.
با نزدیک شدن به روزهای پایانی شهریور و کاهش محسوس دمای هوا، نیاز آبی درختان نیز کاهش مییابد. تو باید به تدریج فواصل آبیاری را بیشتر کنی. اگر تا الان هر 7 روز یک بار آبیاری میکردی، حالا باید آن را به هر 10 تا 12 روز یک بار افزایش دهی. کاهش تدریجی آبیاری به درخت پیام میدهد که فصل سرما در راه است. این کار باعث میشود رشد شاخههای جوان متوقف شده و بافت چوبی درخت سفت و خشبی شود تا بتواند سرمای سخت زمستان را به راحتی تحمل کند. ادامه آبیاری سنگین در اواخر تابستان و اوایل پاییز باعث آبدار ماندن شاخهها میشود که با اولین یخبندان به شدت آسیب خواهند دید.
نکته اول در تیر ماه آبیاری عمیق در ساعات خنک روز را جایگزین آبیاری سطحی کن و از مالچ برای حفظ رطوبت ریشه استفاده کن.
نکته دوم استفاده از پودر کائولین در ابتدای تابستان بهترین روش برای جلوگیری از آفتاب سوختگی میوهها است.
نکته سوم کودهای نیتروژن بالا را در اوج گرما متوقف کن و از پتاسیم برای درشت شدن میوه و افزایش مقاومت درخت استفاده کن.
نکته چهارم در مرداد ماه پاجوشها و نرکها را هرس کن تا انرژی درخت صرف رشد بیرویه شاخههای بیمصرف نشود.
نکته پنجم مراقب علائم کنه تار عنکبوتی در هوای گرم و خشک مرداد باش و در صورت نیاز با کنهکشهای اختصاصی زیر برگها را سمپاشی کن.
نکته ششم بلافاصله پس از برداشت محصول در شهریور، محلولپاشی فروت ست را برای تضمین باردهی سال آینده انجام بده.
دوست باغدار من، همانطور که مطالعه کردی، نگهداری از باغ در فصل تابستان یک چالش تمام عیار است که نیاز به تخصص، حضور مداوم و واکنش سریع دارد. یک روز تاخیر در سمپاشی کنهها یا یک اشتباه در زمان آبیاری میتواند خسارت سنگینی به سرمایه تو وارد کند. اگر به دلیل مشغله کاری فرصت رسیدگی منظم به باغت را نداری، یا میخواهی خیالت از بابت سلامت درختان و بالاترین کیفیت محصول راحت باشد، من و همکارانم در کنار تو هستیم.
خدمات تخصصی هرس درختان، طراحی و احداث و بهبود باغ، بازدید و مشاوره، هوشمندسازی باغ، طراحی باغ، در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران با استفاده از جدیدترین متدهای علمی دنیا انجام میشود. همین امروز با ما تماس بگیر تا کارشناسان ما وضعیت باغ تو را بررسی کرده و مسئولیت عبور سلامت درختانت از این تابستان سخت را به عهده بگیرند.
ترک خوردن میوهها معمولا به دو دلیل اصلی اتفاق میافتد. اول نوسانات شدید آبیاری، یعنی خاک برای مدت طولانی خشک میماند و ناگهان آبیاری سنگین انجام میدهید که باعث تورم سریع سلولها و ترکیدگی آنها میشود. دلیل دوم کمبود عنصر کلسیم است که باعث ضعیف شدن دیواره سلولی میوه میگردد. آبیاری منظم و محلولپاشی کلسیم این مشکل را حل میکند.
به هیچ وجه. استفاده از کود دامی در فصل تابستان، مخصوصا اگر کاملا نپوسیده باشد، باعث تولید حرارت شدید در خاک شده و ریشههای درخت را میسوزاند. همچنین کود دامی نیتروژن بالایی دارد که در تابستان توصیه نمیشود. بهترین زمان مصرف کود دامی اواخر پاییز و اواخر زمستان به صورت چالکود است.
بهترین غلظت کائولین برای جلوگیری از آفتاب سوختگی چقدر است و آیا با سموم دیگر قابل اختلاط است؟
پاسخ بهترین غلظت استفاده از 3 تا 5 کیلوگرم پودر کائولین در 100 لیتر آب است. کائولین با اکثر سموم حشرهکش و قارچکش قابل اختلاط است، اما توصیه میشود برای اثربخشی بهتر و پوشش یکنواختتر روی برگها، آن را به صورت جداگانه و همراه با صابونهای محلولپاشی کشاورزی استفاده کنید.
ریزش برگ در مرداد ماه زنگ خطری جدی است. شایعترین دلیل آن تنش شدید آبی و خشکی کشیدن درخت است. درخت برای جلوگیری از تبخیر بیشتر آب، برگهای خود را میریزد. دلایل دیگر میتواند طغیان کنههای تارعنکبوتی یا بیماریهای قارچی ریشه به دلیل آبیاری غیر اصولی باشد که نیاز به بررسی دقیق حضوری دارد.
در هرس سبز فقط مجاز به حذف پاجوشهایی که از ریشه رشد کردهاند و نرکهای مستقیم روی تنه اصلی هستید. به هیچ عنوان شاخههای بارده یا شاخههایی که سایه آنها از میوهها در برابر آفتاب محافظت میکند را قطع نکنید. هرس سنگین در تابستان باعث توقف رشد و آفتاب سوختگی شدید تنه و میوه میشود.
برای آشنایی بیشتر با فیزیولوژی گیاهان در شرایط تنش گرمایی و درک عمیقتر مفاهیم علمی مرتبط با نگهداری اصولی باغات میوه، میتوانید مقاله جامع باغبانی را در دانشنامه ویکیپدیا به زبان انگلیسی از طریق لینک زیر مطالعه کنید:
https://en.wikipedia.org/wiki/Horticulture
