سمپاشی زمستانه با روغن ولک و معجزات آن

سلام دوست و باغدار عزیز. حتما برای تو هم پیش آمده که در فصل بهار و تابستان با وجود هزینه‌های سنگین برای خرید انواع سموم و روزها تلاش و سم‌پاشی باز هم شاهد پیچیدگی برگ‌ها ترشح شیره چسبناک روی تنه‌ها و ریزش میوه‌های کرم‌زده بوده‌ای. این چرخه باطل و خسته‌کننده یک دلیل اصلی دارد و آن هم این است که تو به آفات اجازه داده‌ای از خواب زمستانی بیدار شوند و تکثیر پیدا کنند.

به عنوان یک مهندس باغبانی که سال‌ها در باغات مختلف ایران کار کرده‌ام امروز می‌خواهم رازی را با تو در میان بگذارم که حرفه‌ای‌ترین باغداران برای داشتن محصولی بی‌نقص استفاده می‌کنند. ما قرار است به جای جنگیدن با لشکری از آفات بالغ در تابستان تخم‌های آن‌ها را در اوج سرمای زمستان نابود کنیم. ابزار جادویی ما در این عملیات پیشگیرانه روغن ولک است. در این مقاله به صورت کاملا عملی و گام به گام به تو آموزش می‌دهم که روغن ولک چیست؟ چگونه عمل می‌کند و چطور باید از آن استفاده کنی تا امسال باغی سالم و پربار داشته باشی.

روغن ولک دقیقا چیست و چگونه کار می کند؟

بسیاری از باغداران فکر می‌کنند روغن ولک یک سم شیمیایی بسیار قوی و کشنده است اما حقیقت کاملا متفاوت است. روغن ولک که در علم باغبانی به آن روغن معدنی یا روغن امولسیون‌شونده هم می‌گویند در واقع یک نوع روغن تصفیه‌شده نفتی است که با ترکیباتی به نام امولسیفایر مخلوط شده تا بتواند به راحتی در آب حل شود.

جادوی روغن ولک در مکانیسم اثر فیزیکی آن است نه شیمیایی. آفات باغی مانند شته‌ها کنه‌ها و شپشک‌ها زمستان را به صورت تخم یا حشره بالغ در شکاف تنه درختان زیر پوسته‌های مرده یا روی شاخه‌ها سپری می‌کنند. وقتی تو درخت را با محلول روغن ولک سم‌پاشی می‌کنی این روغن مانند یک پتو یا لایه پلاستیکی ضخیم و غیرقابل نفوذ روی بدن حشرات و سطح تخم‌های آن‌ها کشیده می‌شود.

این لایه روغنی منافذ تنفسی حشره و تخم را کاملا مسدود می‌کند. در نتیجه آفت بدون اینکه نیازی به ورود سم به سیستم عصبی‌اش باشد در اثر خفگی و کمبود اکسیژن از بین می‌رود. این ویژگی بی‌نظیر باعث می‌شود که آفات هرگز نتوانند در برابر روغن ولک مقاومت ژنتیکی پیدا کنند چیزی که در سموم شیمیایی بسیار شایع است.

چه آفاتی در تله مرگبار روغن ولک گرفتار می شوند؟

هدف اصلی ما از سم‌پاشی زمستانه با روغن ولک پاکسازی باغ از سرسخت‌ترین دشمنان درخت است. اولین گروه شپشک‌ها هستند از جمله شپشک واوی سیب و شپشک سان خوزه که سپری محکم روی خود دارند و سموم معمولی در بهار روی آن‌ها بی‌اثر است. روغن ولک این سپر را دور می‌زند و آن‌ها را خفه می‌کند.

گروه دوم کنه‌های تارعنکبوتی و کنه قرمز اروپایی هستند که تخم‌های قرمز رنگ خود را در اطراف جوانه‌ها پنهان می‌کنند. گروه سوم شته‌ها هستند که عامل اصلی پیچیدگی برگ‌ها و انتقال بیماری‌های ویروسی به حساب می‌آیند. تخم شته‌ها در زمستان روی شاخه‌های جوان منتظر گرمای بهار هستند تا منفجر شوند.

علاوه بر حشرات روغن ولک خاصیت قارچ‌کشی ضعیفی هم دارد و با پوشاندن سطح هاگ‌های قارچ از جوانه زدن آن‌ها در اوایل بهار جلوگیری می‌کند. اگر باغ تو سال گذشته درگیر شیره زدن درختان زردی زودهنگام برگ‌ها یا ضعف عمومی بوده مطمئن باش که جمعیت بالایی از این آفات در حال زمستان‌گذرانی روی درختان تو هستند و استفاده از روغن ولک یک اجبار مطلق است.

زمان طلایی مصرف روغن ولک در اقلیم ایران

یکی از مهم‌ترین رموز موفقیت در باغبانی زمان‌بندی دقیق است. اگر روغن ولک را زودتر یا دیرتر از موعد مقرر استفاده کنی نه تنها نتیجه نمی‌گیری بلکه ممکن است به درخت آسیب جدی وارد کنی. بهترین زمان برای سم‌پاشی با روغن ولک اواخر فصل خواب درختان یعنی از اواخر بهمن ماه تا اواسط اسفند ماه است. در این زمان درخت هنوز در خواب عمیق است و جوانه‌ها بیدار نشده‌اند اما سرمای شدید چله زمستان هم شکسته شده است.

قانون طلایی این است که سم‌پاشی باید حداقل 1 تا 2 هفته قبل از تورم جوانه‌ها انجام شود. اگر جوانه‌ها متورم شده باشند و رنگ سبز یا صورتی آن‌ها دیده شود استفاده از روغن ولک باعث سوختگی شدید جوانه‌ها و از بین رفتن کل محصول سال آینده خواهد شد. همچنین دمای هوا در زمان سم‌پاشی و روزهای بعد از آن بسیار مهم است.

هرگز در روزهایی که دمای هوا زیر 5 درجه سانتی‌گراد است یا احتمال یخبندان شبانه وجود دارد سم‌پاشی نکن. یخ زدن آب موجود در محلول روی تنه درخت باعث پارگی بافت‌های گیاهی و سرمازدگی شاخه‌ها می‌شود. بهترین دما برای این کار بین 10 تا در نهایت 25 درجه سانتی‌گراد در یک روز آفتابی و بدون باد است.

فرمول دقیق و نسبت اختلاط روغن ولک با آب

مقدار مصرف روغن ولک بسته به نوع درخت سن درخت و شدت آلودگی سال قبل متفاوت است. اما به عنوان یک دستورالعمل کلی و تجربی برای درختان میوه معتدله مانند سیب گلابی هلو گیلاس و زردآلو باید از غلظت 1.5 تا 2 درصد استفاده کنی. این یعنی باید 1.5 تا 2 لیتر روغن ولک را در هر 100 لیتر آب حل کنی.

برای درختان گردو که پوست ضخیم‌تری دارند و معمولا درگیر آفات سرسخت‌تری هستند می‌توانی این غلظت را تا 2.5 لیتر در 100 لیتر آب نیز افزایش دهی.

نکته بسیار مهم این است که برای افزایش قدرت کشندگی روغن ولک به ویژه برای نابودی قطعی شپشک‌ها توصیه می‌کنم آن را با یک حشره‌کش نفوذی و فسفره مانند اتیون یا دورسبان ترکیب کنی. مقدار مصرف سم اتیون معمولا 1.5 تا 2 در هزار است.

ترکیب روغن ولک با اتیون: در کنار روغن ولک باید 1.5 تا 2 سی‌سی سم اتیون را نیز در هر 1 لیتر آب اضافه کنی. این ترکیب یک ضربه نهایی و بی‌نقص به پیکر آفات زمستان‌گذران وارد می‌کند.

آموزش گام به گام آماده سازی محلول در مخزن سم پاش

اختلاط درست مواد در مخزن سم‌پاش به اندازه خود سم‌پاشی اهمیت دارد. اگر روغن به خوبی در آب حل نشود به صورت دو فاز درآمده و روی آب شناور می‌ماند که باعث می‌شود یک درخت فقط آب خالص دریافت کند و درخت دیگر روغن خالص که منجر به سوختگی شدید آن خواهد شد.

برای تهیه یک محلول یکنواخت ابتدا مخزن سم‌پاش را تا نیمه از آب تمیز و شیرین پر کن. از آب‌های شور یا گل‌آلود چاه استفاده نکن.

سپس همزن سم‌پاش را روشن کن.

مقدار روغن ولک محاسبه شده را ابتدا در یک سطل آب بیرون از مخزن به خوبی هم بزن تا یک مایع شیری رنگ و یکنواخت به دست بیاید.

سپس این مایع شیری رنگ را آرام آرام به مخزن اصلی اضافه کن. اگر قصد داری سم اتیون یا حشره‌کش دیگری اضافه کنی آن را نیز در این مرحله و در حالی که همزن کار می‌کند به مخزن بیفزا. در نهایت بقیه آب را تا پر شدن مخزن اضافه کن. همزن دستگاه باید از ابتدای کار تا لحظه پایان سم‌پاشی آخرین درخت به طور مداوم روشن باشد تا محلول دو فاز نشود.

تکنیک های طلایی در زمان پاشش محلول روی درخت

دوست من سم‌پاشی زمستانه با سم‌پاشی تابستانه کاملا متفاوت است. در تابستان ما روی برگ‌ها یک لایه نازک سم می‌نشانیم اما در زمستان هدف ما شستشوی کامل درخت است. باید درخت را با محلول روغن ولک به اصطلاح حمام کنی. تمام قسمت‌های درخت از بالاترین شاخه‌ها گرفته تا تنه‌های اصلی زوایای بین شاخه‌ها و حتی طوقه درخت چسبیده به خاک باید کاملا به محلول آغشته و خیس شوند.

آفات معمولا در شکاف‌های ریز تنه و زیر پوسته‌های خشک پنهان می‌شوند اگر سم‌پاشی تو سطحی باشد محلول به این شکاف‌ها نفوذ نکرده و آفات زنده می‌مانند. فشار پمپ سم‌پاش را به گونه‌ای تنظیم کن که محلول با قدرت به شکاف‌ها نفوذ کند. اما آنقدر هم پودر نشود که با کوچکترین نسیمی در هوا پخش شود. اگر بعد از سم‌پاشی تنه درخت به رنگ تیره و براق درآمده و محلول از شاخه‌ها چکه می‌کند یعنی کار را به درستی انجام داده‌ای.

اشتباهات مهلک در استفاده از روغن ولک

با وجود تمام مزایای روغن ولک اشتباه در استفاده از آن می‌تواند فاجعه‌بار باشد. اولین اشتباه ترکیب روغن ولک با ترکیبات گوگردی است. هرگز و تحت هیچ شرایطی روغن ولک را با سموم گوگردی یا کودهای حاوی گوگرد مخلوط نکن و حتی بین سم‌پاشی گوگرد و سم‌پاشی روغن ولک باید حداقل 30 تا 40 روز فاصله باشد در غیر این صورت گیاه‌سوزی شدیدی رخ می‌دهد.

اشتباه دوم استفاده از روغن ولک روی درختان حساس است. درختانی که درگیر تنش خشکی شدید هستند یا درختان همیشه سبز مانند سوزنی‌برگ‌ها کاج‌ها و مرکبات حساسیت بالایی به غلظت‌های بالای روغن دارند. برای مرکبات از روغن‌های تابستانه با غلظت بسیار پایین‌تر استفاده می‌شود.

اشتباه سوم سم‌پاشی در روزهای بادی است. باد نه تنها باعث هدر رفتن محلول و عدم پوشش کامل درخت می‌شود بلکه ممکن است ذرات روغن را روی گیاهان حساس مجاور ببرد. و در نهایت استفاده از روغن‌های بی‌کیفیت و تقلبی که به خوبی در آب امولسیون نمی‌شوند بزرگترین خطای یک باغدار است. همیشه روغن ولک را از برندهای معتبر و پلمپ شده تهیه کن.

مزایای جانبی روغن ولک فراتر از کنترل آفات

روغن ولک علاوه بر خفه کردن آفات یک خاصیت فیزیولوژیک بسیار مهم برای درختان میوه معتدله دارد و آن هم کمک به تامین نیاز سرمایی درخت است. در سال‌هایی که زمستان گرم است و درختان نمی‌توانند ساعات سرمای مورد نیاز خود را برای شکوفه‌دهی کامل دریافت کنند استفاده از روغن ولک به صورت یک لایه روی جوانه‌ها باعث می‌شود تنفس جوانه کاهش یافته و به نوعی به بیدار شدن هماهنگ و یکدست جوانه‌ها در بهار کمک می‌کند.

این موضوع به ویژه در باغات پسته و سیب که نیاز سرمایی بالایی دارند بسیار حیاتی است و باغداران حرفه‌ای از روغن ولک برای ایجاد یکنواختی در باز شدن گل‌ها استفاده می‌کنند که در نهایت منجر به گرده‌افشانی بهتر و افزایش چشمگیر تناژ محصول می‌شود.

ایمنی فردی و حفاظت از محیط زیست در زمان سم پاشی

اگرچه روغن ولک به خودی خود سمیت پایینی برای انسان دارد اما ترکیب آن با حشره‌کش‌های فسفره مانند اتیون به شدت خطرناک است. این سموم می‌توانند از طریق پوست و تنفس جذب بدن شوند و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به سیستم عصبی تو وارد کنند. سلامتی تو ارزشمندترین دارایی توست پس هرگز بدون تجهیزات کامل سم‌پاشی نکن.

پوشیدن لباس کار یکسره ضدآب دستکش‌های پلاستیکی ساق بلند تا آرنج چکمه پلاستیکی عینک محافظ چشم و از همه مهم‌تر ماسک تنفسی فیلتردار مخصوص سموم شیمیایی کاملا الزامی است. پس از پایان کار بلافاصله دوش بگیر و لباس‌های سم‌پاشی را جدا از لباس‌های روزمره بشوی. همچنین مراقب باش که محلول سم‌پاشی وارد جوی‌های آب رودخانه‌ها یا استخرهای پرورش ماهی نشود، زیرا برای آبزیان به شدت سمی و کشنده است. ظروف خالی سموم را نیز سوراخ کرده و در مکان‌های ایمن و دور از دسترس کودکان و منابع آبی دفع کن.

جمع بندی نکات

برای اینکه امسال بهترین نتیجه را از سم‌پاشی زمستانه بگیری این چک لیست را همیشه به یاد داشته باش. یک زمان دقیق سم‌پاشی اواخر بهمن تا اواسط اسفند قبل از بیداری جوانه‌ها است. دو غلظت مناسب روغن ولک بین 1.5 تا 2 در هزار است. سه برای اثرگذاری بیشتر حتما روغن ولک را با یک سم نفوذی مانند اتیون ترکیب کن. چهار دمای هوا در زمان سم‌پاشی باید بالای 5 درجه سانتی‌گراد باشد. پنج درخت را به صورت کامل با محلول حمام کن تا تمام شکاف‌های تنه خیس شود. شش هرگز روغن ولک را با ترکیبات گوگردی مخلوط نکن. هفت در تمام طول عملیات همزن مخزن باید روشن باشد تا محلول دو فاز نشود. و در نهایت استفاده از تجهیزات ایمنی فردی را به هیچ وجه فراموش نکن.

می‌دانم که مدیریت باغ تشخیص زمان دقیق سم‌پاشی تهیه سموم اصلی و باکیفیت و اجرای عملیات سم‌پاشی با تجهیزات استاندارد کار بسیار سخت و طاقت‌فرسایی است. یک اشتباه کوچک در نسبت اختلاط یا زمان‌بندی می‌تواند کل محصول سال را نابود کند یا به درختان آسیب جبران‌ناپذیری بزند. اگر زمان تخصص یا تجهیزات کافی برای رسیدگی به باغ خود را نداری نیازی نیست ریسک کنی و سرمایه خود را به خطر بیندازی. تیم متخصصین ما در کنار توست.

ما با ارائه خدمات تخصصی هرس درختان طراحی و احداث و بهبود باغ بازدید و مشاوره هوشمندسازی باغ و طراحی باغ در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران آماده‌ایم تا صفر تا صد مدیریت باغ شما را به صورت کاملا علمی و اصولی بر عهده بگیریم. همین حالا با ما تماس بگیر تا کارشناسان مجرب ما برای بازدید حضوری و تنظیم تقویم اختصاصی باغ شما اقدام کنند و خیالتان را برای همیشه از بابت سلامت و باردهی درختانتان راحت کنند.

سوالات متداول در مورد روغن ولک

برای آشنایی عمیق‌تر با ساختار روغن‌های باغبانی نحوه پالایش روغن‌های معدنی و تاثیرات اکولوژیک آن‌ها در کشاورزی ارگانیک و مدرن می‌توانید مقالات تخصصی دانشنامه ویکی پدیا را مطالعه کنید تا با استانداردهای جهانی کنترل فیزیکی آفات بیشتر آشنا شوید.
لینک: https://en.wikipedia.org/wiki/Horticultural_oil