سلام دوست و همکار عزیزم. حتما برای تو هم پیش آمده که صبح با اشتیاق وارد باغ می شوی اما با دیدن برگ های زرد، سرشاخه های خشکیده یا میوه های بدشکل و ریز، موجی از نگرانی تمام وجودت را فرا می گیرد. احساس می کنی درختانت بیمار هستند اما نمی دانی دقیقا چه مشکلی دارند. شاید بارها انواع سموم و کودهای گران قیمت را پای درخت ریخته ای اما هیچ نتیجه ای نگرفته ای و فقط هزینه هایت هدر رفته است.
کاملا درک می کنم که دیدن ضعف درختانی که برایشان زحمت کشیده ای چقدر آزاردهنده است. اما نگران نباش، درختان تو در حال صحبت کردن با تو هستند، فقط باید زبان آن ها را یاد بگیری. برگ های درختان دقیق ترین آزمایشگاه های طبیعی هستند که با تغییر رنگ و شکل خود، فریاد می زنند که تشنه چه عنصری هستند.
من به عنوان یک مهندس کشاورزی کنارت هستم تا در این مقاله، زبان پنهان برگ ها را به تو آموزش دهم. قرار است با هم یاد بگیریم که چگونه مثل یک متخصص حرفه ای، علائم کمبود چهار عنصر بسیار حیاتی یعنی آهن، روی، بور و نیتروژن را در اقلیم ایران تشخیص دهیم و با نسخه های کاملا عملی و قطعی، باغ تو را دوباره سرسبز و پربار کنیم.
اجازه بده از مهم ترین عنصر یعنی نیتروژن شروع کنیم. نیتروژن یا همان ازت، اسکلت اصلی پروتئین ها و کلروفیل یا همان سبزینه گیاه است. وقتی درخت تو به اندازه کافی نیتروژن داشته باشد، برگ هایی بزرگ، پهن و به رنگ سبز تیره خواهد داشت و رشد سرشاخه های آن در بهار خیره کننده است. اما مشکل از جایی شروع می شود که این موتور محرک خاموش می شود.
تشخیص کمبود نیتروژن یک قانون طلایی دارد. نیتروژن یک عنصر کاملا متحرک در داخل گیاه است. این یعنی وقتی درخت با کمبود نیتروژن در خاک مواجه می شود، هوشمندانه عمل می کند. درخت نیتروژن را از برگ های پیر و پایینی خود تخلیه کرده و به سمت برگ های جوان و نوک شاخه ها که برای بقا مهم تر هستند می فرستد. بنابراین، اولین علامت کمبود نیتروژن، زرد شدن یکنواخت برگ های پیر در قسمت های پایینی درخت است، در حالی که برگ های جوان تر در نوک شاخه هنوز سبز مانده اند. این زردی از رنگ پریدگی شروع شده و به مرور کل برگ را زرد می کند. در صورت ادامه کمبود، رشد شاخه ها متوقف شده، تاج درخت تنک و خلوت می شود و میوه ها ریز و رنگ پریده باقی می مانند.
برای درمان این مشکل باید سریع وارد عمل شوی. اگر در فصل بهار و اوج رشد رویشی هستی، استفاده از کودهای حاوی نیتروژن بالا مانند اوره، نیترات آمونیوم یا سولفات آمونیوم معجزه می کند. در خاک های ایران که معمولا آهکی و قلیایی هستند، مصرف سولفات آمونیوم به مراتب بهتر از اوره است، زیرا گوگرد موجود در آن باعث کاهش پی اچ خاک شده و جذب سایر عناصر را هم بهبود می بخشد.
می توانی بسته به سن درخت، بین 200 تا 500 گرم از این کودها را در سیستم آبیاری یا به صورت سرک پای درخت استفاده کنی. البته به یاد داشته باش که مصرف کودهای حیوانی پوسیده در چالکود زمستانه، یک منبع عالی و آهسته رهش برای تامین نیتروژن در طول سال است. هشدار مهم من به تو این است که هرگز در اواخر تابستان و اوایل پاییز به درخت نیتروژن نده، زیرا باعث رشد شاخه های جوان و آبدار می شود که با اولین سرمای پاییزه دچار سرمازدگی شدید خواهند شد.
اکنون به سراغ عنصری می رویم که تقریبا تمام باغداران ایرانی با آن دست و پنجه نرم می کنند. کمبود آهن. آهن برای تولید کلروفیل کاملا ضروری است. جالب است بدانی که در اکثر خاک های ایران، آهن به وفور وجود دارد اما به دلیل پی اچ بالای خاک، وجود آهک زیاد و آبیاری های غیراصولی، این آهن در خاک قفل شده و ریشه درخت نمی تواند آن را جذب کند.
برخلاف نیتروژن، عنصر آهن در داخل گیاه غیرمتحرک است. یعنی وقتی درخت دچار کمبود آهن می شود، نمی تواند آهن را از برگ های پیر به برگ های جوان منتقل کند. در نتیجه، علائم کمبود آهن همیشه ابتدا در برگ های جوان و در نوک سرشاخه ها ظاهر می شود. علامت بارز آن، زرد شدن پهنک برگ در حالی است که رگبرگ ها کاملا سبز باقی می مانند.
اگر این برگ را در دست بگیری، می بینی که شبکه ای از رگبرگ های سبز تیره روی یک پس زمینه زرد روشن یا حتی سفید نقش بسته است. در مراحل حادتر، حاشیه برگ ها شروع به سوختن و قهوه ای شدن می کند و شاخه های جوان به طور کامل خشک می شوند.
برای درمان کمبود آهن، ریختن براده آهن یا میخ پای درخت یک افسانه کاملا بی اساس است و هیچ کمکی به تو نمی کند. راه حل علمی، استفاده از کودهای کلات آهن است. کلات مانند یک سپر محافظ، عنصر آهن را در بر می گیرد و اجازه نمی دهد در خاک های آهکی ما رسوب کند. بهترین فرم کلات آهن برای مصرف در خاک، فرم ای دی دی اچ ای است.
باید در اوایل بهار، برای هر درخت بالغ حدود 50 تا 100 گرم از این کود را در سایه انداز درخت چال کنی یا با آب آبیاری به ریشه برسانی. اگر می خواهی سریعا زردی برگ ها را برطرف کنی، باید از فرم ای دی تی ای برای محلول پاشی روی برگ ها استفاده کنی. همچنین اصلاح ساختار خاک با استفاده از اسید هیومیک و گوگرد کشاورزی، باعث کاهش پی اچ خاک شده و آهن های قفل شده را برای همیشه آزاد می کند. مراقب باش که آبیاری بیش از حد و غرقاب کردن خاک، باعث خفگی ریشه و توقف جذب آهن می شود، پس مدار آبیاری را تنظیم کن.
عنصر روی، کلید تولید هورمون های رشد به ویژه اکسین در درختان است. وقتی روی در گیاه کم باشد، درخت توانایی رشد طولی سلول ها را از دست می دهد. بیداری بهاره درختان و شکوفه دهی قدرتمند، وابستگی شدیدی به ذخیره روی در جوانه ها دارد.
تشخیص کمبود روی بسیار جذاب است. از آنجایی که هورمون رشد تولید نمی شود، فاصله بین گره ها روی شاخه به شدت کوتاه می شود. در نتیجه، برگ ها روی هم تلنبار شده و حالت جارویی به خود می گیرند که در علم باغبانی به آن بیماری ریزبرگی یا جارویی شدن می گویند. برگ های جدید بسیار کوچک می مانند و نوک آن ها تیز می شود.
همچنین لکه های زرد رنگی در بین رگبرگ ها ظاهر می شود اما این زردی به نظم و زیبایی کمبود آهن نیست و نامنظم تر است. درختانی که کمبود روی دارند، در بهار با تاخیر بیدار می شوند، شکوفه های ضعیفی تولید می کنند و ریزش گل در آن ها بیداد می کند.
بهترین و ارزان ترین راه برای تامین روی، استفاده از سولفات روی در چالکود زمستانه است. تو باید به ازای هر درخت بلوغ یافته، حدود 200 تا 300 گرم سولفات روی را در عمق ریشه قرار دهی. اما طلایی ترین زمان برای درمان کمبود روی و جلوگیری از ریزش شکوفه ها، استفاده از محلول پاشی فروت ست است. ترکیب فروت ست که حاوی روی، بور و نیتروژن است باید در دو مرحله حیاتی روی درخت اسپری شود.
مرحله اول دقیقا در زمان تورم جوانه ها در اواخر اسفند یا اوایل بهار، و مرحله دوم بلافاصله پس از برداشت میوه و قبل از خزان برگ ها در پاییز است. این محلول پاشی، جوانه های سال بعد را بمباران انرژی کرده و باردهی را تضمین می کند.
عنصر بور شاید به اندازه نیتروژن یا آهن معروف نباشد، اما نقش آن در باغ تو استراتژیک است. بور مسئول انتقال قندها در گیاه، جوانه زنی دانه گرده و تشکیل لوله گرده است. اگر بور نباشد، بهترین شکوفه ها هم تبدیل به میوه نخواهند شد.
علائم کمبود بور بیشتر روی میوه ها و شاخه های جوان دیده می شود تا برگ ها. عنصر بور نیز در گیاه غیرمتحرک است، بنابراین نوک شاخه های در حال رشد ناگهان خشک می شوند و می میرند. اما مهم ترین علامت آن روی میوه هاست. اگر میوه های سیب یا گلابی تو دارای لکه های چوب پنبه ای در داخل گوشت میوه هستند، یا بدشکل و کج و معوج شده اند، شک نکن که با کمبود بور مواجه هستی.
ترک خوردگی پوست میوه ها، پوک شدن داخل میوه و ریزش شدید گل ها بدون تبدیل شدن به میوه، از دیگر علائم کمبود بور است. برگ های جوان نیز ممکن است ضخیم، شکننده و فنجانی شکل شوند.
درمان کمبود بور مانند راه رفتن روی لبه تیغ است. مرز بین کمبود بور و مسمومیت با بور بسیار باریک است. اگر ذره ای بیشتر از نیاز درخت به آن بور بدهی، حاشیه برگ ها به شدت می سوزد و درخت دچار مسمومیت مرگباری می شود.
بهترین راه تامین بور، استفاده از اسید بوریک در همان ترکیب محلول پاشی فروت ست بهاره و پاییزه است. مصرف خاکی کودهای حاوی بور باید با احتیاط کامل و حتما پس از آزمایش خاک انجام شود. معمولا مقادیر بسیار کمی در حد 50 تا100گرم بوراکس برای هر درخت بزرگ در چالکود زمستانه کفایت می کند.
برای اینکه مطالب این مقاله در ذهن تو تثبیت شود، این چک لیست مهندسی را همیشه به خاطر بسپار.
دوست من، تشخیص دقیق علائم ظاهری برگ ها گاهی به شدت پیچیده می شود، زیرا علائم بیماری های قارچی، آفات مکنده یا تنش های آبی می توانند خود را شبیه به کمبود عناصر نشان دهند.
مصرف اشتباه کودها نه تنها مشکل را حل نمی کند، بلکه می تواند باعث مسمومیت خاک و از بین رفتن کامل ریشه درختان ارزشمند تو شود.
اگر زمان، تخصص یا تجهیزات کافی برای بررسی دقیق شرایط خاک و برگ، فرمول نویسی کودی و اجرای سمپاشی های تقویتی نداری، هیچ جای نگرانی نیست. می توانی با خیال راحت از خدمات تخصصی هرس درختان، طراحی و احداث و بهبود باغ، بازدید و مشاوره، هوشمندسازی باغ، طراحی باغ، در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران استفاده کنی. مهندسان باتجربه ما با حضور در باغ تو، دقیق ترین معاینات بالینی و آزمایشگاهی را انجام داده و با یک برنامه غذایی هوشمند، باغ خسته ات را به اوج باردهی می رسانند. همین الان با کارشناسان ما تماس بگیر و قدم اول را برای نجات درختانت بردار.
تفاوت در محل شروع زردی است. زردی نیتروژن از پایین درخت و برگ های پیر شروع می شود و کل برگ زرد می شود. زردی آهن از نوک شاخه ها و برگ های جوان شروع می شود و رگبرگ ها کاملا سبز باقی می مانند.
خیر، ترکیب مستقیم کودهای کلاته با عناصر سنگین مانند مس و روی بدون رعایت اصول شیمیایی می تواند باعث شکسته شدن پیوند کلات و رسوب عناصر شود. بهتر است کود آهن را به صورت خاکی مصرف کرده و روی را محلول پاشی کنید.
احتمالا مشکل از آبیاری بیش از حد، بافت سنگین و رسی خاک یا پی اچ بسیار بالای خاک است. غرقاب بودن خاک باعث می شود ریچرا با وجود دادن کود آهن، برگ های درخت هنوز زرد هستند؟شه نتواند تنفس کند و در نتیجه هیچ عنصری از جمله آهن را جذب نمی کند. ابتدا دور آبیاری را تنظیم کنید.
بهترین زمان در قالب فرمول فروت ست در دو مرحله است. مرحله اول دقیقا زمان تورم جوانه ها قبل از باز شدن گل ها در اوایل بهار، و مرحله دوم در پاییز پس از برداشت محصول و قبل از زرد شدن برگ ها می باشد.
خیر، این یک باور کاملا غلط است. آهن موجود در میخ به فرمی است که به هیچ وجه برای گیاه قابل جذب نیست. تنها راه تامین سریع آهن در خاک های آهکی، استفاده از کودهای کلاته مانند ای دی دی اچ ای است.
اگر در مصرف بور زیاده روی کنید، حاشیه برگ ها به سرعت شروع به زرد شدن و سپس سوختگی و قهوه ای شدن می کند. این سوختگی از حاشیه به سمت مرکز برگ پیشروی کرده و باعث ریزش سریع برگ ها می شود.
چالکود زمستانه بهترین روش برای ایجاد یک ذخیره غذایی پایه در خاک است. با ترکیب کود حیوانی پوسیده، سولفات روی، بوراکس و گوگرد در چالکود، می توانید از بروز بسیاری از این کمبودها در بهار پیشگیری کنید، اما در صورت بروز علائم حاد، درمان های مکمل بهاره الزامی است.
اگر علاقه مندی تا به صورت آکادمیک و علمی تر با فیزیولوژی تغذیه گیاهان، نحوه حرکت عناصر در آوندهای گیاهی و نقش تک تک عناصر ماکرو و میکرو در فتوسنتز و رشد سلولی آشنا شوی، مطالعه این مقاله در دانشنامه ویکی پدیا را به شدت توصیه می کنم.
لینک مطالعه: https://en.wikipedia.org/wiki/Plant_nutrition
