سلام دوست عزیز. حتما برای تو هم پیش آمده که در اوج گرمای تیر و مرداد، با دیدن برگ های پژمرده و میوه های چروکیده درختانت احساس نگرانی عمیقی کرده ای. دیدن اینکه زحمات یک سالهات به خاطر چند روز گرمای طاقت فرسا و کمبود آب در حال نابودی است، واقعا دردناک است. تنش آبی در فصل گرما نه تنها محصول امسال را از بین می برد، بلکه با ضعیف کردن ریشه ها، باردهی سال آینده را هم به خطر می اندازد.
اما نگران نباش. من اینجا هستم تا به تو بگویم با چند تغییر هوشمندانه در نحوه و زمان آب دادن به درختان، می توانی یک سپر دفاعی محکم برای باغت بسازی. در این مقاله قدم به قدم به تو آموزش می دهم که چگونه با مدیریت اصولی آبیاری باغ در تابستان، حتی در خشک ترین روزهای سال، باغی سرسبز و پربار داشته باشی.
برای اینکه بتوانی از درختانت محافظت کنی، اول باید بدانی تنش آبی چطور به آن ها آسیب می زند. وقتی هوا به شدت گرم می شود، تبخیر از سطح برگ ها به شدت افزایش می یابد. اگر ریشه نتواند آب کافی از خاک بمکد تا این تبخیر را جبران کند، درخت برای زنده ماندن وارد فاز دفاعی می شود. در این حالت روزنه های برگ بسته می شوند تا آب بیشتری هدر نرود.
با بسته شدن روزنه ها، فتوسنتز و تولید غذا متوقف می شود. اولین واکنش درخت در این شرایط گرسنگی و تشنگی، قربانی کردن میوه ها و شکوفه ها است تا بتواند تنه و ریشه اصلی را زنده نگه دارد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، برگ ها خشک شده و درخت به سمت مرگ کامل می رود. هدف ما این است که نگذاریم درخت هرگز به این مرحله بحرانی برسد.
یکی از بزرگترین اشتباهاتی که باغداران انجام می دهند، آبیاری در وسط روز است. آبیاری در ساعات بین 10 صبح تا 5 عصر، بدترین کار ممکن است. در این ساعات، خورشید به شدت می تابد و بیش از 60 درصد آبی که پای درخت می ریزی، قبل از اینکه به ریشه برسد تبخیر می شود. علاوه بر این، قطرات آب روی برگ ها مثل ذره بین عمل کرده و باعث سوختگی شدید بافت برگ می شوند.
بهترین زمان برای آبیاری در فصل تابستان، اوایل صبح قبل از طلوع آفتاب یا اواخر عصر پس از غروب آفتاب است. در این ساعات، خاک خنک است، تبخیر به حداقل می رسد و ریشه زمان کافی دارد تا در طول شب آب را به آرامی جذب کرده و در تمام بافت های درخت ذخیره کند.
بسیاری از افراد فکر می کنند در تابستان باید هر روز به درختان آب بدهند، اما این کار به شدت اشتباه است. آبیاری سطحی و روزانه باعث می شود ریشه ها تنبل شده و فقط در لایه های بالای خاک رشد کنند. این لایه بالایی در تابستان به سرعت داغ و خشک می شود و درخت بلافاصله دچار استرس می گردد.
راز یک باغ مقاوم به خشکی، آبیاری عمیق اما با فواصل زمانی بیشتر است. تو باید مقدار آب را طوری تنظیم کنی که رطوبت حداقل تا عمق 60 الی 90 سانتی متری خاک نفوذ کند. این کار ریشه ها را مجبور می کند به اعماق خنک تر و مرطوب تر خاک بروند. درختی که ریشه های عمیق دارد، می تواند روزها و حتی هفته ها بدون دریافت آب جدید در برابر گرمای شدید مقاومت کند.
اگر می خواهی آب در خاک باغت قفل شود، باید با مفهوم مالچ پاشی آشنا شوی. مالچ پوششی از مواد آلی مانند کاه، کلش، خاک اره، برگ های خشک یا پوست خرد شده درختان است که روی سطح خاک و در قسمت سایه انداز درخت پهن می شود. یک لایه مالچ به ضخامت 5 تا 10 سانتی متر، مانند یک عایق حرارتی قدرتمند عمل می کند.
این لایه دمای خاک را در روزهای داغ تا 10 درجه خنک تر نگه می دارد، تبخیر سطحی آب را تا 70 درصد کاهش می دهد و جلوی رشد علف های هرز که رقیب اصلی درخت در مصرف آب هستند را می گیرد. فقط دقت کن که مالچ را مستقیما به تنه درخت نچسبانی تا باعث پوسیدگی طوقه نشود. حداقل 15 سانتی متر فاصله بین مالچ و تنه درخت در نظر بگیر.
اگر هنوز از سیستم آبیاری غرقابی یا جوی و پشته استفاده می کنی، در واقع در حال هدر دادن بخش عظیمی از آب و پول خود هستی. در آبیاری غرقابی، بازدهی مصرف آب کمتر از 40 درصد است، در حالی که سیستم آبیاری قطره ای بازدهی را به بالای 90 درصد می رساند. در آبیاری قطره ای، آب قطره قطره دقیقا در ناحیه توسعه ریشه و بدون هیچ گونه هدررفتی به درخت داده می شود. این روش نه تنها از تنش آبی جلوگیری می کند، بلکه بیماری های قارچی ناشی از رطوبت زیاد طوقه را نیز به صفر می رساند. اگر می خواهی باغت را هوشمندانه مدیریت کنی، تبدیل سیستم سنتی به قطره ای باید اولویت اول تو باشد.
در سیستم باغداری مدرن، از آبیاری قطره ای هوشمند استفاده میشود که در مقاله ” راهنمای کاهش هزینه های باغ با آبیاری قطره ای هوشمند ” به طور کامل معرفی کرده ایم.
نکته بسیار مهمی که باید به خاطر بسپاری این است که در اوج گرما و تنش آبی، کوددهی نیتروژنه ممنوع است. کودهایی مانند اوره باعث تحریک رشد شاخ و برگ جدید می شوند. این برگ های جدید به شدت لطیف هستند و نیاز به آب فراوانی دارند که در تابستان موجود نیست، در نتیجه درخت سریع تر از پا در می آید.
به جای آن، در فصل گرما باید از کودهای حاوی پتاسیم و سیلیکات پتاسیم استفاده کنی. پتاسیم تنظیم کننده روزنه های برگ است و به درخت کمک می کند آب کمتری از دست بدهد. سیلیکات پتاسیم نیز با رسوب در دیواره سلولی برگ ها، لایه ای محافظ ایجاد کرده و مقاومت درخت را در برابر آفتاب سوختگی و تنش گرمایی به شدت بالا می برد.
برای اینکه خیالت از بابت سلامت درختان در تابستان راحت باشد، این چک لیست را رعایت کن.
اول، فقط در ساعات خنک صبح زود یا آخر شب آبیاری کن.
دوم، به جای آب دادن سطحی و مداوم، آبیاری عمیق با فواصل مناسب انجام بده تا ریشه ها به عمق بروند.
سوم، حتما از مالچ آلی به ضخامت 5 الی 10 سانتی متر در سایه انداز درخت استفاده کن تا تبخیر به حداقل برسد.
چهارم، در اسرع وقت سیستم آبیاری خود را به قطره ای ارتقا بده تا بهره وری آب چند برابر شود.
پنجم، در اوج گرما از دادن کودهای تحریک کننده رشد خودداری کن و به جای آن از سیلیکات پتاسیم برای افزایش مقاومت بافت برگ ها استفاده کن.
همان طور که با هم بررسی کردیم، مدیریت آبیاری باغ در تابستان و نجات باغ از تنش های محیطی نیازمند دانش تخصصی، شناخت دقیق بافت خاک و اجرای سیستم های مهندسی شده است. اشتباه در پیاده سازی سیستم آبیاری می تواند خسارات جبران ناپذیری به ریشه درختان وارد کند.
اگر زمان، تخصص یا تجهیزات کافی برای بررسی و اصلاح وضعیت آبیاری باغت نداری، نیازی نیست این بار سنگین را به تنهایی به دوش بکشی. ما در کنار تو هستیم. تو می توانی از خدمات تخصصی هرس درختان، طراحی و احداث و بهبود باغ، بازدید و مشاوره، هوشمندسازی باغ، طراحی باغ، در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران استفاده کنی. مهندسین مجرب ما با حضور در باغ تو، بهترین و کم مصرف ترین سیستم آبیاری را متناسب با اقلیم و نوع درختانت طراحی و اجرا می کنند. همین الان با ما تماس بگیر تا باغت را در برابر گرمای تابستان بیمه کنیم.
اولین نشانه های تنش آبی، لوله شدن و پژمردگی برگ ها در طول روز است. اگر برگ ها در شب به حالت عادی برنگشتند، یعنی تنش شدید است. زرد شدن زودهنگام برگ ها در تابستان، توقف رشد شاخه ها و ریزش میوه های نارس از دیگر علائم مهم هستند.
به هیچ وجه. این یکی از خطرناک ترین کارهایی است که می توانید انجام دهید. قطرات آب روی برگ در زیر نور مستقیم خورشید باعث سوختگی شدید سلول های برگ شده و آسیب های جدی به درخت وارد می کند.
این مقدار عدد ثابتی نیست و به نوع درخت، سن آن، بافت خاک و روش آبیاری بستگی دارد. اما به طور میانگین یک درخت میوه بالغ در اوج گرما ممکن است به 100 تا 200 لیتر آب در هفته نیاز داشته باشد که این مقدار در سیستم قطره ای به مراتب کمتر است.
بله، استفاده از پلیمرهای سوپر جاذب آب در چالکود ریشه در زمان احداث باغ یا در فصل زمستان، می تواند به میزان قابل توجهی آب را در خود ذخیره کرده و در زمان خشکی خاک به آرامی در اختیار ریشه قرار دهد.
بهترین راه بررسی رطوبت عمق خاک است. با یک بیلچه خاک سایه انداز را تا عمق 20 سانتی متری کنار بزنید. اگر خاک در این عمق کاملا خشک بود، زمان آبیاری فرا رسیده است. در خاک های شنی فواصل آبیاری کوتاه تر و در خاک های رسی بلندتر است.
برای درک بهتر فرآیندهای فیزیولوژیکی گیاهان در برابر کم آبی و آشنایی با روش های علمی و نوین آبیاری در جهان، پیشنهاد می کنم این مقاله تخصصی را مطالعه کنید.
لینک مطالعه: https://en.wikipedia.org/wiki/Irrigation
