در فروردین درختان باغ تو از خواب زمستانی بیدار شدهاند و با اولین شکوفهها به تو لبخند میزنند. اما گول این ظاهر آرام را نخور. بهار دقیقاً همان فصلی است که سرنوشت یک سال زحمت و سرمایه تو در آن رقم میخورد. آفات گرسنه از خواب بیدار شدهاند، درختان برای تولید میوه به شدت نیازمند انرژی هستند و کوچکترین اشتباه در آبیاری یا سمپاشی، میتواند تمام شکوفهها را به زمین بریزد.
من به عنوان یک مهندس کشاورزی که سالها در اقلیمهای مختلف ایران دستم در خاک بوده، به خوبی استرس تو را درک میکنم. در مقاله تقویم باغبانی بهاره قرار نیست با تئوریهای خستهکننده سرت را درد بیاورم. میخواهم به عنوان یک مشاور دلسوز، دستت را بگیرم و دقیقا به تو بگویم در 3 ماه حیاتی فروردین، اردیبهشت و خرداد چه کارهایی را باید بدون یک روز تاخیر انجام دهی تا در تابستان از سنگینی بار درختانت شگفتزده شوی.
فروردین حیاتیترین ماه برای پایهگذاری یک سال پربار است. در این ماه درختان هنوز برگ کامل ندارند اما فعالیت ریشهها آغاز شده و شیره گیاهی در آوندها جریان پیدا کرده است. اولین کاری که باید در روزهای ابتدایی فروردین انجام دهی، بررسی وضعیت هرس درختان است. اگر در زمستان فرصت نکردهای هرس باردهی را انجام دهی، تا قبل از باز شدن کامل جوانهها فرصت داری شاخههای خشک، بیمار، آفتزده و شاخههایی که به سمت داخل تاج رشد کردهاند را حذف کنی.
این کار باعث میشود نور خورشید به مرکز تاج درخت نفوذ کند و تهویه هوا به درستی انجام شود. یادت باشد ابزار هرس را حتما با محلول وایتکس رقیق شده یا الکل ضدعفونی کنی تا بیماریهای قارچی از یک درخت به درخت دیگر منتقل نشوند.
یکی از بزرگترین اشتباهاتی که باغداران مرتکب میشوند، رها کردن درختان به حال خود تا زمان دیدن شتهها و کرمهاست. دوست من، وقتی آفت را روی برگ دیدی، یعنی از قبل خسارت خودش را وارد کرده است. در اواخر اسفند یا روزهای اول فروردین، درست قبل از متورم شدن جوانهها، تو باید سمپاشی زمستانه یا پیش بهاره را انجام دهی. ترکیب روغن ولک به میزان 1 تا 2 درصد همراه با یک سم مسی مانند ترکیب بوردو یا اکسی کلرور مس، معجزه میکند.
به هیچ وجه در زمان شکوفهدهی کامل سمپاشی نکن چون باعث مرگ زنبورهای عسل و کاهش شدید باردهی میشود.
همانطور که در مقاله معرفی روغن ولک گفتم، روغن ولک مانند یک پتو روی تخم حشرات و کنههایی که در درز و شکاف پوست درخت زمستانگذرانی کردهاند کشیده میشود و آنها را خفه میکند. سم مسی هم هاگ قارچهایی که منتظر گرمای بهار هستند تا فعال شوند را از بین میبرد. فقط دقت کن این سمپاشی را باید در روزهایی که باد نمیوزد و دمای هوا بالای 5 درجه سانتیگراد است انجام دهی.
درخت برای باز کردن شکوفهها و رشد برگهای جدید به انرژی فوقالعادهای نیاز دارد. این انرژی از کجا باید تامین شود؟ از خاکی که در زمستان شسته شده است؟ قطعا نه. اگر در اواخر زمستان چالکود نکردهای، اوایل فروردین آخرین فرصت توست. در قسمت سایهانداز درخت، جایی که ریشههای مویین و فعال قرار دارند، گودالهایی به عمق 40 تا 50 سانتیمتر حفر کن.
داخل این گودالها را با ترکیب کود حیوانی کاملا پوسیده، کودهای ماکرو شامل نیتروژن، فسفر و پتاسیم، و کودهای میکرو مانند آهن، روی و بور پر کن. این سفره غذایی که زیر پای درخت پهن میکنی، به آرامی در طول بهار و تابستان آزاد شده و در اختیار ریشه قرار میگیرد. استفاده از کودهای ازته در این ماه به رشد رویشی و توسعه برگها کمک شایانی میکند.
در بسیاری از مناطق ایران، سرمای دیررس بهاره یک کابوس واقعی است. درخت شکوفه داده و ناگهان یک جبهه هوای سرد در نیمه فروردین از راه میرسد. برای مقابله با این خطر، باید هوشیار باشی و اخبار هواشناسی را هر روز چک کنی. اگر پیشبینی افت دما تا زیر صفر درجه را دیدی، باید دست به کار شوی.
روشن کردن آتش و ایجاد دود غلیظ در جهت وزش باد در باغ میتواند تا حدودی یک لایه محافظ ایجاد کند. اما روش علمیتر، استفاده از سیستمهای آبیاری بارانی یا مهپاش در طول شبهای سرد است. یخ زدن آب روی شکوفهها باعث آزاد شدن گرمای نهان میشود و دمای بافت گیاه را در حد صفر نگه میدارد و از یخزدگی سلولی جلوگیری میکند. همچنین محلولپاشی اسیدهای آمینه چند روز قبل از موج سرما، مقاومت گیاه را به شدت بالا میبرد.
اردیبهشت ماه زیبایی و شکوه باغ است. درختان غرق در گل هستند و زنبورها در حال گردهافشانی. اما این ماه، ماه استرس برای توست. اولین و مهمترین قانون در اردیبهشت این است که در زمان تمام گل بودن درختان، آبیاری سنگین ممنوع است. میدانم دیدن خاک خشک ممکن است تو را وسوسه کند که شیر آب را باز کنی، اما آبیاری غرقابی در زمان شکوفهدهی باعث خفگی موقت ریشهها میشود. ریشه که اکسیژن دریافت نکند، هورمون اتیلن در گیاه ترشح میشود و نتیجه آن ریزش وحشتناک شکوفهها و گلهاست.
فقط در صورتی که خاک به شدت خشک است و درخت علائم پژمردگی دارد، یک آبیاری بسیار سبک انجام بده.
احتمالا برایت پیش آمده که درختت پر از شکوفه بوده اما در نهایت فقط چند عدد میوه روی آن تشکیل شده است. دلیل این اتفاق، ضعف اندامهای زایشی گل و عدم گردهافشانی موفق است. برای حل این مشکل، تو باید در دو زمان محلولپاشی فروت ست را انجام دهی. یک بار در اواخر تابستان سال قبل، و بار دوم در اوایل بهار هنگام تورم جوانهها. ترکیب فروت ست شامل سه عنصر روی، بور و نیتروژن است.
عنصر بور به طولانی شدن عمر دانه گرده و رشد لوله گرده کمک میکند. عنصر روی برای تولید هورمونهای رشد ضروری است و نیتروژن انرژی اولیه را تامین میکند. اگر زمان تورم جوانهها را از دست دادهای، میتوانی بلافاصله پس از ریزش گلبرگها و زمانی که میوهها اندازه یک فندق کوچک شدهاند، این محلولپاشی را انجام دهی تا از ریزش میوههای تازه تشکیل شده جلوگیری کنی.
با گرم شدن هوا در اردیبهشت، علفهای هرز با سرعت نور رشد میکنند. این علفها نه تنها آب و مواد غذایی خاک را میدزدند، بلکه پناهگاه امنی برای آفاتی مثل شتهها و کنهها هستند. بهترین روش، مبارزه مکانیکی و استفاده از تیلر یا دروگر است. سعی کن از سموم علفکش شیمیایی کمتر استفاده کنی تا میکروارگانیسمهای مفید خاک آسیب نبینند. در این ماه باید هر روز به باغ سر بزنی و پشت برگها و سرشاخههای جوان را بررسی کنی. شتهها در اردیبهشت طغیان میکنند. آنها شیره گیاه را میمکند و باعث پیچیدگی برگها و توقف رشد شاخهها میشوند.
به محض مشاهده کلونی شتهها، با استفاده از سموم سیستمیک یا تماسی مناسب و در ساعات خنک روز، ترجیحا عصرها که زنبورهای عسل فعالیت کمتری دارند، سمپاشی را انجام بده.
در خرداد ماه، میوهها تشکیل شدهاند و اکنون زمان آن است که سلولهای آنها بزرگ شوند تا در تابستان میوههایی درشت و بازارپسند داشته باشی. اولین کاری که در خرداد باید یاد بگیری، عملیات تنک کردن میوه است. درختان معمولا بیش از توان خود میوه تولید میکنند. اگر تمام این میوهها روی درخت بمانند، در نهایت میوههایی ریز، بدشکل و بیکیفیت خواهی داشت و درخت هم به قدری ضعیف میشود که سال آینده هیچ باری نمیدهد.
تو باید با بیرحمی، میوههای ضعیف، دوقلو، آسیبدیده و متراکم را از روی شاخهها حذف کنی. به عنوان یک قانون کلی، برای هر میوه سیب یا هلو، باید حدود 30 تا 40 برگ سالم روی آن شاخه وجود داشته باشد تا بتواند آن میوه را به خوبی تغذیه کند.
با ورود به خرداد و افزایش دمای هوا، تبخیر و تعرق درختان به شدت بالا میرود. حالا دیگر زمان محدودیت آبیاری تمام شده است. تو باید بر اساس نیاز آبی نوع درخت و بافت خاک، یک برنامه آبیاری منظم و ترجیحا قطرهای داشته باشی. تنش آبی در خرداد ماه باعث توقف رشد میوه و چروکیدگی آن میشود. در کنار آب، درخت در این ماه به شدت تشنه پتاسیم و کلسیم است.
پتاسیم عنصر کیفیت است. پتاسیم باعث میشود قند در میوه تجمع پیدا کند، رنگ میوه بهتر شود و مقاومت آن در برابر آفات و گرما بالا برود. کلسیم هم دیواره سلولی میوهها را محکم میکند و جلوی ترک خوردن میوههایی مثل گیلاس و انار، و همچنین لکه تلخ سیب را میگیرد. محلولپاشی کودهای حاوی کلسیم و استفاده از سولوپتاس همراه با آب آبیاری در خرداد ماه، سرمایهگذاری مستقیمی روی جیب تو در زمان برداشت است.
خرداد ماه زمان جولان آفات کلیدی و خطرناکی است که مستقیما به میوه حمله میکنند. یکی از معروفترین آنها کرم سیب است که به گلابی و به نیز خسارت میزند. پروانههای این آفت در خرداد ماه تخمگذاری میکنند و لاروها به سرعت وارد میوه میشوند. وقتی لارو وارد میوه شد، دیگر هیچ سمی روی آن تاثیر ندارد.
تو باید با استفاده از تلههای فرمونی، زمان دقیق پرواز پروانهها را مشخص کنی و درست قبل از ورود لارو به میوه، سمپاشی را با حشرهکشهای نفوذی انجام دهی. همچنین در این ماه باید مراقب کنههای تارعنکبوتی باشی که در هوای گرم و خشک به سرعت تکثیر میشوند و برگها را گردآلود و زرد میکنند. شستشوی درختان با آب خنک یا استفاده از کنهکشهای اختصاصی در صورت طغیان، ضروری است.
نکته اول در فروردین ماه هرس شاخههای خشک و بیمار را تمام کن و حتما سمپاشی زمستانه با روغن ولک را قبل از بیداری درختان انجام بده تا آفات خفه شوند.
نکته دوم تغذیه ریشهای از طریق چالکود در فروردین ماه برای تامین انرژی اولیه درخت بسیار حیاتی است.
نکته سوم در اردیبهشت ماه و همزمان با باز بودن شکوفهها از آبیاری سنگین پرهیز کن تا گلها نریزند.
نکته چهارم محلولپاشی فروت ست در بهار را برای تبدیل حداکثری گل به میوه فراموش نکن و مراقب طغیان شتهها باش.
نکته پنجم در خرداد ماه تنک کردن میوههای اضافی، شروع آبیاری منظم و تغذیه با پتاسیم و کلسیم برای درشت شدن میوهها کاملا الزامی است.
نکته ششم پایش دقیق آفاتی مانند کرم سیب در خرداد و سمپاشی به موقع، محصول تو را از کرمزدگی نجات میدهد.
دوست باغدار من، همانطور که در مقاله تقویم باغبانی بهار دیدی، مدیریت یک باغ در فصل بهار نیازمند دانش تخصصی، زمانبندی دقیق و ابزار مناسب است. یک روز تاخیر در سمپاشی یا یک اشتباه در آبیاری میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به بار بیاورد. اگر دغدغه شغل دیگری داری، زمان کافی برای رسیدگی به باغ نداری، یا میخواهی خیالت از بابت سلامت و باردهی درختانت کاملا راحت باشد، من و همکارانم در تیم مهندسی ما در کنار تو هستیم.
خدمات تخصصی باغبانی، طراحی و احداث و بهبود باغ، بازدید و مشاوره، هوشمندسازی باغ، طراحی باغ، در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران با بالاترین کیفیت و به صورت کاملا علمی ارائه میشود. اجازه نده سرمایهات جلوی چشمانت از بین برود. همین الان با ما تماس بگیر تا کارشناسان ما در سریعترین زمان ممکن برای بازدید از باغ تو حاضر شوند و برنامهای اختصاصی برای نجات و شکوفایی درختانت ارائه دهند.
سوالات متداول:
خیر. هرس در زمان شکوفهدهی شوک شدیدی به درخت وارد میکند و باعث ریزش گلها میشود. هرس سبز را باید به اواخر بهار یا اوایل تابستان و هرس سنگین را به زمستان موکول کنید.
بهترین زمان در اواخر روز و هنگام غروب آفتاب است. در این زمان هم دمای هوا کاهش یافته و احتمال سوختگی برگها کمتر است، هم وزش باد معمولا متوقف میشود و مهمتر از همه، زنبورهای عسل و حشرات گردهافشان به کندوهای خود بازگشتهاند و سمپاشی به آنها آسیبی نمیرساند.
این مشکل دلایل متعددی دارد. بارندگی در زمان گلدهی که گردهها را میشوید، عدم وجود درخت گردهافشان مناسب در باغ، کمبود عناصر غذایی به خصوص روی و بور، و آبیاری غرقابی در زمان باز بودن گلها از مهمترین دلایل عدم تبدیل شکوفه به میوه هستند.
دور آبیاری به نوع بافت خاک و اقلیم منطقه بستگی دارد. در خاکهای رسی و سنگین ممکن است هر $10$ تا $14$ روز یک بار کافی باشد، اما در خاکهای شنی و سبک در خرداد ماه شاید هر $5$ تا $7$ روز یک بار نیاز به آبیاری قطرهای داشته باشید. ملاک اصلی، خشک شدن عمق چند سانتیمتری خاک است.
بله قطعا. اتفاقا ترکیب کودهای شیمیایی با کود حیوانی پوسیده بهترین روش است. کود حیوانی باعث بهبود بافت خاک و حفظ رطوبت میشود و بستری عالی برای جذب بهتر کودهای شیمیایی توسط ریشه فراهم میکند.
برای درک بهتر فرآیندهای فیزیولوژیک درختان میوه در فصل بهار، نحوه شکوفهدهی و اصول علمی مدیریت باغات تجاری در جهان، میتوانید مقاله تخصصی باغداری را در دانشنامه ویکیپدیا به زبان انگلیسی مطالعه کنید:
https://en.wikipedia.org/wiki/Orchard
