سلام دوست عزیز. دیدن قطرات چسبناک و کهربایی رنگی که مثل اشک از تنه درختان میوهات بیرون میزند، صحنه نگرانکنندهای است. این شیره زدن درخت که در اصطلاح باغبانی به آن گموز میگوییم، واکنش دفاعی درخت تو در برابر یک مشکل جدی است؛ مشکلی که اگر نادیده گرفته شود، خیلی زود به خشک شدن شاخهها، افت شدید محصول و در نهایت مرگ کامل درخت محبوبت ختم میشود.
به عنوان یک مهندس باغبانی، به خوبی میدانم که از دست دادن درختی که سالها برای قد کشیدنش زحمت کشیدهای چقدر تلخ است. اما اصلا جای نگرانی نیست. در مقاله درمان گموز و شیره زدن درخت میخواهم تمام تجربیات عملیام را در اختیارت بگذارم تا دقیقاً بفهمی چرا درختت شیره میزند و چطور با یک تکنیک تخصصی به نام جراحی تنه، آن را برای همیشه از شر بیماری گموز نجات دهی. با من همراه باش.
گموز به تنهایی یک بیماری نیست، بلکه علامت یک درگیری داخلی است. وقتی بافت پوست و آوندهای درخت آسیب میبیند، گیاه برای محافظت از خودش در برابر ورود عوامل بیماریزا، صمغ یا شیره ترشح میکند. این آسیب میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. گاهی اوقات زخمهای فیزیکی ناشی از برخورد ادوات کشاورزی، هرس غیراصولی یا حتی آفتابسوختگی شدید باعث ترشح صمغ میشود. اما در بیشتر مواقع در باغات ایران، مقصر اصلی قارچهای بیماریزا به خصوص قارچ فیتوفترا و برخی باکتریها هستند که به طوقه و تنه درخت حمله میکنند.
اگر خاک باغ تو سنگین و رسی است و آب را مدت طولانی در خودش نگه میدارد، باید خیلی مراقب باشی. قارچ فیتوفترا عاشق رطوبت بالا و محیطهای غرقابی است. وقتی پای درخت همیشه خیس باشد و آب مستقیما با تنه برخورد کند، این قارچ به راحتی وارد بافت پوست شده و باعث پوسیدگی طوقه و ترشح شدید صمغ تیره رنگ میشود. این صمغ معمولا بوی ترشیدگی میدهد و اگر پوست درخت را در آن قسمت کنار بزنی، میبینی که بافت زیرین به جای رنگ سبز روشن، قهوهای و لهیده شده است.
همیشه پیشگیری راحتتر از درمان است. اولین و مهمترین قدم برای جلوگیری از گموز، اصلاح سیستم آبیاری است. آب به هیچ وجه نباید با تنه درخت تماس مستقیم داشته باشد. اگر آبیاری غرقابی داری، حتما دور تنه درخت یک تشتک خاکی با فاصله حداقل 50 سانتیمتر ایجاد کن تا آب به طوقه نرسد. دومین نکته، استفاده از ابزار هرس کاملا ضدعفونی شده است. بعد از هرس شاخههای قطور، حتما محل برش را با چسب هرس بپوشان تا راه نفوذ قارچها بسته شود. همچنین در فصل زمستان، رنگآمیزی تنه درختان با رنگهای محافظ حاوی ترکیبات مسی، جلوی آفتابسوختگی و ترک خوردن پوست را میگیرد.
وقتی درخت درگیر گموز شد، دیگر سمپاشی ساده جوابگو نیست و باید دست به کار شوی و مثل یک جراح، بافت آلوده را خارج کنی. برای این کار به یک چاقوی پیوندزنی یا کاردک کاملا تیز و ضدعفونی شده با الکل، مقداری خمیر بردو یا همان خمیر محافظ تنه و یک قلممو نیاز داری. بهترین زمان برای این کار اواخر بهار یا اوایل پاییز است که هوا خیلی گرم یا خیلی سرد نیست.
مرحله اول تراشیدن بافت آلوده است. با چاقو تمام قسمتهایی که شیره زده، تیره و نرم شده را با دقت بتراش. تراشیدن را تا جایی ادامه بده که به بافت کاملا سالم، سفت و سبز یا سفید رنگ برسی. حتی حاشیههای اطراف زخم را هم کمی بیشتر بتراش تا مطمئن شوی هیچ قارچی باقی نمانده است. بافتهای تراشیده شده را حتما جمعآوری کن و از باغ بیرون ببر یا بسوزان.
مرحله دوم درمان گموز، پانسمان زخم است. حالا که بافت سالم نمایان شد، باید بلافاصله روی آن را بپوشانی. با استفاده از قلممو، خمیر بردو را به صورت یک لایه ضخیم روی تمام قسمتهای تراشیده شده بمال. این خمیر یک قارچکش بسیار قوی است که هم قارچهای باقیمانده را از بین میبرد و هم مانند یک لایه محافظ، جلوی ورود عوامل بیماریزای جدید را میگیرد. اگر خمیر بردو در دسترس نداشتی، میتوانی از مخلوط پودر مس و کمی آب یک خمیر غلیظ درست کنی.
بعد از جراحی، درخت تو در دوران نقاهت است و به مراقبت بیشتری نیاز دارد. آبیاری باید کاملا منظم و بدون ایجاد غرقابی انجام شود. برای تقویت سیستم دفاعی درخت، استفاده از کودهای پتاسیم بالا و همچنین قارچکشهای سیستمیک مانند فوزتیل آلومینیوم با دوز 2 در هزار به صورت آبیاری ریشه، بسیار کمککننده است. محل جراحی را هر چند هفته یک بار بررسی کن و اگر دوباره نشانههایی از ترشح صمغ دیدی، مراحل جراحی را در مقیاس کوچکتر تکرار کن.
دوست باغدار من، جراحی تنه درخت و درمان گموز یک کار کاملا تخصصی است. اگر مقدار تراشیدن بافت اشتباه باشد، ممکن است آوندهای اصلی درخت آسیب ببینند و درخت خشک شود؛ از طرفی اگر بافت آلوده کامل برداشته نشود، بیماری دوباره عود میکند. اگر احساس میکنی مهارت، ابزار یا زمان کافی برای این کار ظریف را نداری، اصلا جای نگرانی نیست و نیازی نیست روی جان درختانت ریسک کنی.
تیم متخصصان ما با سالها تجربه عملی در باغات ایران، آماده است تا سلامت را به درختان شما هدیه دهد. برای دریافت خدمات تخصصی باغبانی، طراحی و احداث و بهبود باغ، بازدید و مشاوره، هوشمندسازی باغ و طراحی باغ در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران، همین حالا با ما تماس بگیر. ما کنار تو هستیم تا باغی سرسبز، سالم و پربار داشته باشی.
خیر، به هیچ وجه طبیعی نیست. اگرچه درختان هستهدار بیشتر از سایر درختان مستعد ترشح صمغ هستند، اما این اتفاق همیشه نشانه یک تنش، آفت یا بیماری است و باید سریعا علت آن بررسی و درمان شود.
بهترین زمان، اواخر بهار تا اواسط تابستان است که درخت در اوج فعالیت رشدی خود قرار دارد و میتواند به سرعت بافتهای آسیبدیده را ترمیم کند. در روزهای بارانی و مرطوب به هیچ وجه جراحی انجام ندهید.
بله، فعالیت لارو آفاتی مانند کرم خراط یا سوسک سرشاخهخوار که تونلهایی در تنه ایجاد میکنند، باعث آسیب به آوندها و در نتیجه ترشح صمغ از سوراخهای ورودی آفت میشود. درمان این نوع گموز نیازمند مبارزه با خود آفت است.
برای مطالعه دقیقتر درباره بیماری گموز و بررسیهای علمی مربوط به آن در ویکیپدیای انگلیسی، میتوانید مستقیماً به لینک زیر مراجعه کنید:
