سلام دوست عزیز. حتما برای تو هم پیش آمده که با ذوق و شوق به گلخانه یا باغ خود سر زدهای اما ناگهان با برگهای زرد، پژمرده و چسبناک یا تارهای نازک روی شاخهها روبرو شدهای. این صحنه برای هر گیاهدوست و باغداری شبیه به یک کابوس است. درد از دست دادن گیاهانی که ماهها برایشان زحمت کشیدهایم واقعا کلافهکننده است. اما نگران نباش، چون تو تنها نیستی و این مشکل یک راه حل کاملا علمی و دقیق دارد.
به عنوان یک مهندس باغبانی که سالها در گلخانهها و باغات اقلیم ایران با انواع آفات دست و پنجه نرم کردهام، امروز کنار تو هستم تا با هم مچ این قاتلان خاموش را بگیریم. در این مقاله قرار است بدون نیاز به آزمایشگاه و فقط با چشمان خودت، ترفندهای طلایی تشخیص آفات شته، کنه تار عنکبوتی و شپشک آرد آلود را یاد بگیری. وقتی دشمن را درست بشناسی، نابود کردن آن بسیار ساده خواهد بود. پس با من همراه باش.
شته ها رایجترین و شاید سمجترین آفاتی هستند که هر باغداری در ایران با آنها روبرو میشود. این حشرات کوچک، گلابیشکل و نرمتن اندازهای بین 1 تا 3 میلیمتر دارند. رنگ آنها بسته به نوع گیاه میزبان میتواند سبز روشن، زرد، سیاه، قهوهای و حتی صورتی باشد. شتهها با فرو کردن خرطوم ظریف خود به داخل آوند گیاه، شیره پرورده را میمکند و گیاه را دچار ضعف شدید میکنند. آنها معمولا به صورت گروهی و متراکم زندگی میکنند و سرعت تکثیر آنها در فصل بهار به طرز وحشتناکی بالا است.
اولین نشانهای که باید تو را مشکوک کند، پیچخوردگی، چروکیدگی و بدشکل شدن برگهای جوان و سرشاخهها است. شتهها عاشق بافتهای نرم و تازه هستند. وقتی به زیر برگهای مچاله شده نگاه کنی، کلنیهای متراکمی از این حشرات را میبینی که بیحرکت نشستهاند. نشانه دوم، براق و چسبناک شدن سطح برگهای پایینی است. شتهها قند اضافی شیره گیاه را به صورت قطراتی به نام عسلک دفع میکنند. این ماده چسبناک نه تنها منافذ تنفسی برگ را میبندد، بلکه محیطی عالی برای رشد قارچ دوده یا فوماژین فراهم میکند که باعث سیاه شدن برگها میشود. اگر دیدی برگهای گیاهت انگار با شربت شیرین خیس شدهاند و رو به سیاهی میروند، قطعا پای شته در میان است.
یک راز جالب در طبیعت وجود دارد و آن این است که مورچهها شتهها را مانند گاوهای شیرده پرورش میدهند. اگر دیدی روی تنه درخت یا ساقههای گلخانه تو صفی از مورچهها در حال بالا رفتن هستند، شک نکن که در آن بالا یک مزرعه شته وجود دارد. مورچهها با شاخکهای خود به پشت شتهها ضربه میزنند تا عسلک ترشح کنند و از آن تغذیه میکنند. در عوض، مورچهها از شتهها در برابر شکارچیانی مثل کفشدوزک محافظت کرده و حتی در روزهای سرد، تخم شتهها را به لانههای زیرزمینی خود میبرند. پس همیشه مسیر حرکت مورچهها را دنبال کن تا مستقیما به کانون تجمع شتهها برسی.
کنه تار عنکبوتی برخلاف شته و شپشک، اصلا حشره نیست، بلکه از خانواده عنکبوتیان است. این یعنی آنها هشت پا دارند و بسیار بسیار ریز هستند و ابعاد آنها معمولا کمتر از 1 میلیمتر است. تشخیص کنهها با چشم غیرمسلح بسیار دشوار است و به همین دلیل زمانی متوجه حضورشان میشوی که آسیب جدی به گیاه وارد شده است. آنها عاشق هوای بسیار گرم و خشک هستند، بنابراین در اواخر بهار و کل تابستان در اقلیم ایران به شدت طغیان میکنند و با سرعت عجیبی کل گلخانه یا باغ را فرا میگیرند.
کنهها شیره سلولهای انفرادی گیاه را میمکند و کلروفیل آن را از بین میبرند. به همین دلیل اولین نشانه حمله آنها، ظاهر شدن نقاط زرد یا سفید بسیار ریز و سوزنی روی سطح بالایی برگ است. گیاه حالت گرد و خاک گرفته، برنزه و کدر به خود میگیرد و شادابی رنگ سبز خود را از دست میدهد. با پیشرفت آلودگی، متوجه تارهای بسیار ظریف و ابریشمی در لابهلای برگها، محل اتصال دمبرگ به ساقه و نوک شاخهها میشوی. این تارها محل زندگی، تخمگذاری و جادههای ارتباطی کنهها برای جابجایی با کمک باد هستند. اگر روی گیاهت تارهای ریز دیدی که شبنمی روی آنها نشسته، متاسفانه درگیر آلودگی شدید کنه شدهای.
از آنجایی که کنهها با چشم به سختی دیده میشوند، من همیشه این روش عملی را به باغداران توصیه میکنم. یک تکه کاغذ کاملا سفید را بردار و دقیقا زیر برگی که مشکوک به آلودگی است بگیر. حالا با انگشت چند ضربه محکم به روی برگ بزن تا تکان بخورد. سپس کاغذ سفید را زیر نور آفتاب یا یک لامپ قوی به دقت بررسی کن. اگر نقاط بسیار ریز شبیه به دانههای فلفل سیاه، قرمز یا سبز کمرنگ دیدی که روی کاغذ به آرامی در حال حرکت هستند، مطمئن باش که گیاه تو اسیر کنه تار عنکبوتی شده است. این تست ساده و بیهزینه، دقیقترین راه برای اثبات حضور این آفت است.
شپشک آردآلود یکی از سرسختترین و مخربترین آفات مکنده است که ظاهری بسیار گولزننده دارد. وقتی برای اولین بار با این آفت روبرو میشوی، ممکن است فکر کنی تکههای پنبه، پرز سفید، یا حتی نوعی قارچ روی گیاهت رشد کرده است. شپشکهای ماده بالغ بدنی بیضیشکل دارند که با یک لایه مومی و پودری سفید رنگ شبیه به آرد پوشیده شده است. این لایه مومی مانند یک زره بسیار قدرتمند عمل میکند و باعث میشود سموم شیمیایی معمولی و تماسی به راحتی نتوانند به بدن حشره نفوذ کنند.
شپشکها برخلاف شتهها که روی نوک شاخهها خودنمایی میکنند، به شدت خجالتی هستند و تاریکترین و پنهانترین نقاط گیاه را برای زندگی انتخاب میکنند. تو برای پیدا کردن آنها باید زاویه اتصال برگ به ساقه که همان بغل برگها است، زیر پوسته خشک شده تنه درختان، لابلای غلافهای خشک گیاهان آپارتمانی، زیر طوقه و حتی داخل کاسبرگ میوهها را با دقت بررسی کنی.
نوعی از این آفت به نام شپشک ریشه نیز وجود دارد که کاملا زیر خاک و دور از چشم تو زندگی میکند و باعث توقف ناگهانی رشد گیاه میشود. اگر گیاهت بدون دلیل منطقی در حال خشک شدن است و با خارج کردن آن از گلدان، روی ریشههایش تودههای سفید رنگ پودری دیدی، کار شپشک آردآلود ریشه است.
گاهی اوقات پرزهای طبیعی خود گیاه، بقایای تار عنکبوت معمولی یا حتی رسوبات سختی آب با شپشک آردآلود اشتباه گرفته میشود. برای اطمینان صد در صد از حضور این آفت، یک گوشپاککن یا تکه کوچکی پنبه را به الکل پزشکی $70$ درصد آغشته کن و به آرامی روی یکی از این تودههای سفید بکش. پوشش مومی شپشک بلافاصله در الکل حل میشود و بدن واقعی حشره که معمولا به رنگ نارنجی، زرد یا قهوهای است نمایان میگردد. همچنین الکل باعث مرگ فوری آنها در همان نقطه میشود. اگر توده سفید رنگ پس از تماس با الکل تغییر رنگ داد و له شد، دیگر شکی نیست که با شپشک روبرو هستی.
یکی از اشتباهات رایج باغداران این است که تفاوت ترشحات آفات را با هم اشتباه میگیرند و به همین دلیل سم اشتباهی خریداری میکنند. دقت کن که شتهها و شپشکهای آردآلود هر دو حجم زیادی عسلک ترشح میکنند. بنابراین اگر برگها براق، نوچ و چسبناک شدهاند، مورچهها در اطراف گیاه پرسه میزنند و لکههای سیاه قارچ دوده روی برگها نشسته است، باید به دنبال شته یا شپشک باشی. اما کنه تار عنکبوتی به هیچ وجه عسلک ترشح نمیکند.
آسیب کنه فقط باعث خشکی، شکنندگی، نقطه نقطه شدن و حالت خاکآلود شدن برگها میشود. پس اگر برگها خشک و کدر هستند اما چسبناک نیستند، هدف تو باید پیدا کردن کنهها با همان تست کاغذ سفید باشد.
دوست من، برای اینکه همیشه یک قدم از آفات جلوتر باشی، نباید منتظر بمانی تا گیاه علائم ظاهری و خرابی نشان دهد. تو باید یک سیستم دیدهبانی یا پایش منظم و علمی داشته باشی. قانون کار این است که حداقل هفتهای یک بار، 10 درصد از گیاهان باغ یا گلخانه خود را به صورت تصادفی انتخاب کنی. با یک ذرهبین دستی کوچک با بزرگنمایی 10 الی 20 ایکس پشت برگها، داخل جوانههای تازه روئیده و درزهای تنه را بررسی کن. استفاده از کارتهای زرد و آبی چسبنده در گلخانهها به شدت توصیه میشود.
شتههای بالدار به شدت جذب رنگ زرد میشوند و با چسبیدن به این کارتها، تو را از حضور اولیه خود مطلع میکنند. به یاد داشته باش که کارت زرد برای ردیابی کنه تار عنکبوتی کاربردی ندارد، زیرا کنهها پرواز نمیکنند و فقط با باد یا وسایل آلوده جابجا میشوند.
تجربه سالها کار مهندسی به من ثابت کرده است که بیشتر اوقات، ما خودمان این قاتلان خاموش را با دست خودمان وارد باغ یا گلخانه میکنیم. خرید نهال، قلمه، خاک آلوده یا گلدان جدید از مراکز نامعتبر، بزرگترین راه انتقال شپشک آردآلود و کنه به یک محیط سالم است. به عنوان یک مشاور دلسوز به تو توصیه میکنم هرگز گیاه جدید را مستقیما در کنار گیاهان سالم خود قرار نده. همیشه یک فضای ایزوله و جداگانه به عنوان بخش قرنطینه در نظر بگیر.
گیاه یا نهال جدید را حداقل برای مدت 14 تا 21 روز در این فضا نگه دار و هر روز به دقت زیر نظر بگیر. اگر در این مدت زمان طلایی هیچ نشانهای از شته، کنه یا شپشک ندیدی، آنگاه اجازه داری آن را به مجموعه اصلی گلخانه یا باغ خود منتقل کنی.
دوست و باغدار عزیز، میدانم که تشخیص دقیق و مبارزه اصولی با این آفات سرسخت نیازمند تجربه، صرف زمان زیاد و گاهی تجهیزات تخصصی است. یک اشتباه کوچک در تشخیص آفت یا انتخاب زمان نادرست برای سمپاشی میتواند زحمات یک سال تو را به باد دهد. اگر احساس میکنی آفات به سرعت در حال نابود کردن زحمات تو هستند یا برای داشتن یک باغ اصولی، پربار و مقاوم در برابر بیماریها نیاز به کمک یک تیم حرفهای داری، نیازی نیست این بار سنگین را به تنهایی به دوش بکشی.
ما با ارائه خدمات تخصصی هرس درختان، طراحی و احداث و بهبود باغ، بازدید و مشاوره، هوشمندسازی باغ، طراحی باغ، در تهران و کرج توسط تیم گلخانه ایران، آمادهایم تا سلامت و شادابی را برای همیشه به گیاهان شما برگردانیم. همین حالا با ما تماس بگیر تا با یک بازدید تخصصی از نزدیک، بهترین استراتژی را برای نجات و توسعه فضای سبز تو پیادهسازی کنیم.
بله، کنهها از رطوبت بالا به شدت متنفرند. غبارپاشی و شستشوی منظم برگها، به ویژه سطح زیرین آنها با آب ولرم میتواند محیط را برای آنها نامساعد کرده، جمعیت کنهها را کاهش دهد و تارهای محافظ آنها را از بین ببرد.
پوشش مومی و آردی سفید رنگ روی بدن شپشکها مانع از نفوذ کامل سموم تماسی میشود. همچنین پنهان شدن آنها در درزهای عمیق گیاه و وجود فرم پنهان شپشک ریشه در عمق خاک، باعث فرار آنها از قطرات سمپاشی شده و پس از مدتی مجددا تکثیر میشوند.
استفاده از محلول بسیار رقیق آب و چند قطره مایع ظرفشویی ساده میتواند با حل کردن لایه محافظ بدن شتهها باعث مرگ آنها شود، اما استفاده مکرر، غلظت بالا یا استفاده در زیر نور شدید آفتاب باعث سوختگی قطعی برگ گیاهان خواهد شد. بهتر است همیشه از صابونهای استاندارد و مخصوص حشرهکش باغبانی استفاده کنی.
مورچهها از ماده شیرین و چسبناکی که شتهها ترشح میکنند تغذیه میکنند و در مقابل، از شتهها در برابر دشمنان طبیعی مانند کفشدوزکها و زنبورهای پارازیت محافظت میکنند. مورچهها حتی برای یافتن منابع غذایی بهتر، شتهها را به دوش کشیده و به شاخهها و گیاهان جدید منتقل میکنند و باعث گسترش آلودگی میشوند.
برای آشنایی بیشتر با آفات کشاورزی به سری مقالات موجود در و.یکی پدیا مراجعه نمایید.
لینک ویکی پدیا انگلیسی: https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Agricultural_pests
